Мукъаддес Китап: Левийлилер
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-01-27T07:55:56.127811+00:00

Мукъаддес Китап

Мукъаддес Китап

1. Теврат
2. Алланынъ Адлары
3. Сёзлюк
4. Узунлыкъ Ольчюлери
5. Сепильген Шейлернинъ Ольчюлери
6. Шингенлик Ольчюлери
7. Агъырлыкъ Ольчюлери
8. Эски Васиет Деври Хронологиясы
9. Ибраим Ве Агъа-къардашларынынъ Эвлятлары

10. Теврат Ве Зебур Китапларында Олгъан Иса Месих Акъкъында Базы Пейгъамберликлер Ве Оларнынъ Беджерилюви

11. Хариталар

Мукъаддес Китап акъкъында

«Мукаддес Китап» деген ад текликте къулланылса да, аслында, бу, китаплар джыйынтыгъыдыр. Бу китапларнынъ джыйынтыгъы – Алланынъ Сёзюдир (къ. юн. библиа сёзю «китаплар» манасыны анълата; шу сёзнен Мукъаддес Китапнынъ ады бутюн дюнья тиллеринде пейда олды). Бу китапны адет-узьре эки къысымгъа болелер: Эски Васиет (Иса пейгъамбер догъмаздан эвель язылгъан китаплар) ве Янъы Васиет (Иса пейгъамбернинъ яшайышынен багълы олгъан заман акъкъында ве Онынъ олюми ве тирилювинден сонъраки девир акъкъында язылгъан китап ве мектюплер).

Мукъаддес Китап башкъа тюрлю де болюне, бу неширде биз тамам шу усулны къулланамыз. Мукъаддес Китапнынъ биринджи джыйынтыгъы Теврат эди. Шу адны Мукъаддес Китапнынъ биринджи беш китабы ташыйлар. Оларнынъ башкъа ады Мусанынъ Беш Китабы я да Мусанынъ Къануны. Булардан сонъ Тарихий китаплар келе, мында Ханаан топрагъына кирген сонъ, Исраиль девлетининъ ильк тарихий вакъиалары тасвир этиле, девлетнинъ мейдангъа келюви ве Исраильнинъ биринджи падишалары акъкъында, озь топрагъындан сюргюн этильген халкънынъ фаджиасы ве сонъраки къайтувы акъкъында айтыла. Бундан сонъ кельген Зебур ве икмет китаплары адлы джыйынтыкъта еудий халкъынынъ шахсий ве ичтимаий литургиясы, эм де земаневий ве осеяткъан несильни огретюв ичюн муим олгъан насиатлар ер ала. Бундан сонъ Пейгъамберлернинъ китаплары келе, оларны бизге Исраиль ве Ехуда девлетлерининъ пйгъамберлери къалдыргъандыр. Бу пейгъамберлер халкъкъа Алланынъ Сёзюни кетире, халкъны арткъа, озь Яратыжысына къайтара ве агъыр мусибетлер вакътында джесарет бере эдилер. Шуны къайд этмек керек ки, юкъарыда айтылгъан китапларнынъ чокусы хронологик тертипте дегиль, адет-узьре мевзулар шекильде ерлештирильгендир. Китаплардаки вакъиалар ве пейгъамберлернинъ хызмети акъкъында тафсилятлыджа хронологик малюмат алмакъ ичюн, Сизлерни хронологик джедвеллерге мураджаат этмеге риджа этемиз, оларны неширимизнинъ сонъунда тапа билесиз. Юкъарыда айтылгъан джыйынтыкълар умумий оларакъ 39 китапны къаплап ала, олар миляттан эвель бир бучукъ бинъ йыл девамында еудий ве арамий тиллеринде чешит муэллифлер тарафындан язылгъандыр. Оларнынъ эсас вазифеси – Алла ве еудий халкъынынъ арасындаки мунасебетлер, сонъра да бутюн инсаниетнен мунасебетлер акъкъында айтып бермектир.

Сонъра кельген 27 китап, эксериетинен къадимий юнанджа язылып, ичине энъ эвеля Инджиль джыйынтыгъыны алалар. Инджильге кирген китаплардан дёрт китап Иса Пейгъамбернинъ аяты, талиматы, олюми ве тирилюви акъкъында икяе этелер. Биринджи бакъышта бу дёрт китап айны вакъиалар акъкъында язылгъан, ве оларнынъ бир чокъ ерлери текрарлана, деген фикир догъмакъ мумкюн. Бир тарафтан бу догърудыр, лякин дёрт айры-айры икяе башкъа-башкъа муэллифлер тарафындан язылып, тек бир дане аятнынъ шаатлары олып келелер ве шунынънен бирликте, олып кечкен вакъиаларнынъ энъ толу тасвирини алмагъа ярдым этелер. Шу дёрт китапнен (бирисининъ догърудан-догъру девамы олгъан) Эльчилернинъ фаалиети китабы сыкъы багълыдыр. Мында Исанынъ кокке котерильгенинден сонъ, месихчилер джемиетининъ биринджи йыллары акъкъында ве Онынъ шегиртлери Рим империясынынъ сакинлери арасында Къуванчлы Хаберни даркъатып башлагъанлары акъкъында айтыла. Къалгъан китаплар Эльчилернинъ язылары адында топланып, озюнинъ ичине Иса Пейгъамбернинъ шегиртлери иманлылар джемиетине ве айры адамларгъа иманларыны пекитмек ве догъру ёлгъа къоймакъ ниетинен, агъыр сынавлардан кечмеге ярдым этмек ичюн язгъан мектюплерни топлай. Джыйынтыкъны Юханнынъ Сырларнынъ ачылувы китабы екюнлей; мында символик бир тиль ярдымынен Алланынъ Онъа къаршы тургъан кучьлерге къаршы гъалебеси тасвирлене.

Мукъаддес Китапнынъ къырымтатар тилине терджимесининъ тарихы

Шимдики заманда, 2016 сенесине къадар, Мукъаддес Китап дюньянынъ бир чокъ тиллерине терджиме этильди. Толусынен беш юз тильден чокъ тиллерге терджимеси бар (шимди дюньяда аман-аман еди бинъ тиль бар деп эсаплана), Китапнынъ базы къысымлары исе эки бинъ тильден зияде тиллерге терджиме этильди.

Бизге белли олгъан къырымтатар тилинде биринджи терджимелер XIV-юнджи асыргъа аиттир. Энъ белли къадимий ядикярлыкъта Кодекс Куманикусте къыпчакъ-къуман-половец тилине биринджи кере терджиме этильген Алланынъ Он Эмирини, Сулейманнынъ Икметли сёзлер китабындан парчаларны, Инджильден алынгъан парчаларны, «Бизим Бабамыз» дувасыны ве Зебурдан алынгъан бир сыра йырларны тапмакъ мумкюн. XVIII-инджи асырнынъ ортасына Марк, Юхан, Матта, Луканен берильген Инджиль аиттир (Къаракъоба метинлери). Бу метинлер шимдики вакъыткъадже толу шекильде келип етмедилер, лякин оларнынъ базы парчалары сакъланып къалгъан. XX-нджи асырнынъ 70-инджи сенелеринде Мукъаддес Китапнынъ къырымтатар тилине терджимесини «Мукъаддес Китапны терджиме институты» башлады. О заман Юнус пейгъамбернинъ китабы терджиме этильди (1978 с.), сонъра Маттанен берильген Инджиль терджиме этилип, нешир этильди (1985 с.). Иш 1990-ынджы сенелери девам эттирильди; о заман 1996 сенеси Озьбекистанда «Эйи Хабер» китабы нешир этильди, онынъ ичине Юхан, Луканен берильген Инджиль, Эльчилернинъ фаалиети ве Якъупнынъ мектюби кирди. Сонъра иш XXI-инджи асырда Къырымда девам этти; бир-бири артындан «Иса Месих акъкъында риваетлер» (2002 с.), «Алланынъ пейгъамберлери» (2005 с.), «Маттанен берильген Инджиль» (2006 с.), «Сулейманнынъ икмети» (Икметли сёзлер ве Джемаат башы, 2008 с.), «Инджиль» (Матта, Марк, Лука, Юхан ве Эльчилернинъ фаалиети, 2008 с.), «Теврат» (Башланув, Чыкъыш, Къануннынъ текрары, 2009 с.) ве «Зебур» (2011 с.) китаплары басылды.

2002-нджи сенесинден башлап 2015-инджи сенесине къадар бу терджименинъ устюнде «Мукъаддес Китапны терджиме институты»нынъ хадимлер группасы «Мукъаддес Китапны биринджи оларакъ терджиме эткенлер» тешкилятынынъ мутехассысларынен берабер иш бирлик яптылар. Терджиманлар группасынынъ огюнде тургъан эсас макъсат – къадимий еудий, арамий ве юнан тиллеринде язылгъан асыл метиннинъ манасыны догъру акс этмек эди.

Бу терджиме япылгъанда, эсас менба оларакъ шимдики заманда энъ нуфузлы деп эсаплангъан метинлернинъ нешири ве тенкъидий аппарат къулланылгъандыр. Къадимий еудий тили ичюн – бу Biblia Hebraica Stuttgartensia, 5-инджи нешир; мында Ленинград Кодекси шеклиндеки Масора метини такъдим этильгендир, бу метин къарарнен м. с. 1000-инджи йылы битирилип, сонъра бир чокъ даа да къадимий олгъан метинлернен тенъештирильди ве догъуртылды. Къадимий юнанджа язылгъан метинлер ичюн исе бойле менба оларакъ Greek New Testament (UBS, 4-юнджи нешир) къулланылды, бу метин толусынен Novum Testamentum Graece, Nestle-Aland 27-нджи неширинен айныдыр. Бу метин бир чокъ къадимий эльязмаларгъа эсасланып тизильди, оларнынъ арасында IV-V асырларгъа аит Синай, Александрия ве Ватикан Кодекслеринден япылды. Бу кодекслерге еудий китапларынынъ (Эски Васиетнинъ) терджимелери де кирди; бу терджимелерге Септуагинта деген ад берильди.

Юкъарыда къайд этильген менбалардан гъайры, терджиманлар озь ишинде эллеринде олгъан Мукъаддес Китапларнынъ башкъа тиллерге япылгъан терджимелеринен иш туттылар, бу терджимелер арасында рус, украин, озьбек, тюрк ве башкъа тиллерге япылгъан терджимелер. Бойле ишнинъ макъсады – метинни даа да яхшы анъламакъ ве терджимелернинъ башкъа вариантларынен таныш олмакъ эди. Бизим базы окъуйыджыларымыз 1876 сенесининъ Синодаль терджимеси деп адландырылгъан ве кениш даркъалгъан Мукъаддес Китапнынъ рус тилине япылгъан терджимесинен таныш олмакъ мумкюнлер. Бизлер терджимелеримизде бу терджимеге мураджаат эткен олсакъ да, оны темель оларакъ къулланмадыкъ. Озюнинъ къыйметине бакъмадан, бу терджиме 150 йыл эвельси япылды; о заманларда терджименинъ башкъа принциплери ишлетиле эди, ве о заманларда базы къадимий менбалар эльде ёкъ эди. Бизим терджимемизде дикъкъат айры бир терджимеге дегиль де, энъ эвеля къадимий менбаларгъа берильди. Лякин сизни ишандырмакъ истеймиз ки, бизим терджимемиз ве Синодаль терджимеси арасында мана джеэттен фаркълар олса биле, бу фаркълар минималь олып, метиннинъ умумий менимсевине тесир этмей.

Метиннинъ мана ве шекли бир къач этаптан ибарет олгъан эр тарафлама тешкерювлерден кечти. Асыл мананынъ догърулыгъындан гъайры, группа бу мананы земаневий, окъуйыджыларгъа анълайышлы олгъан, яхшы эдебий тильде акс эттирмеге гъайрет этти. Биринджи басамакъта, тафсилятлы азырлыкъ ишлери этильген сонъ, къырымтатар тилине терджиме япылды. Сонъ теологик муаррирнинъ тарафындан терджеме къадимий эльязмаларнен тенъештирильди. Экинджи басамакъта Къырымнынъ чешит ерлеринде яшагъан къырымтатарлар да, къадын ве эркеклер, эсли башлы ве яшлар, бильгили ве къырымтатар тилинде агъзавий шекильде субетлешкенлер, терджимени тешкермеге ярдым эте эдилер. Учюнджи басамакъта терджименен филолигик муаррир чалышты. Эр бир басамакъта терджимеге янъы тюзетмелер къошулды. Ишнинъ нетиджесинде терджименинъ эр бир къысмы эльязмаларнен чокъ йыл чалышкъан ве зенгин терджиманлыкъ теджрибеси олгъан консультант тарафындан козетильди.

Мукъаддес Китапнынъ къырымтатар тилине терджимеси он учь йылгъа къадар девам этти.

Ярдымджы материаллар

Бу терджиме ярдымджы материалларнен берабер бериле. Бу материаллар Мукъаддес Китапнынъ асыл метинининъ бир къысмы дегиллер, амма окъуйыджылар даа да яхшы анъласын деп, къошулгъанлар.

Эр бир китаптан эвель кучюк сёз башы кирсетиле, мында тарихий контекст акъкъында, эсас мевзулар акъкъында малюмат, ве сыкъ-сыкъ китапнынъ къыскъа планы бериле. Айры китаплар манаджа къысымларгъа болюнген ве бу къысымларнынъ серлевасы къайд этильгендир, бу серлевалар икяенинъ мевзусы акъкъында къыскъа хабер берелер. Йылдызчыкънен (*) къайд этильген базы сёзлер, фразалар ве аетлерге саифенинъ сонъунда сноскалар бериле; мында анълашылмагъан адлар, сёзлер, медений хусусиетлернинъ манасы анълатыла, я да аетнинъ башкъа манасы бериле. Китапнынъ сонъунда къыскъа сёзлюк бериле; мында базы муим терминлер, анъламлар, базы ад ве джогърафия адлары да анълатыла. Сёзлюктен гъайры, тасвирий менба оларакъ, Ибраим атанынъ несиллер джедвели де бардыр. Къадимий ольчюлерни тасавур этмек ве оларны шимдики ольчюлернен тенъештирмек ичюн, биз ольчюлер джедвелини де кетиремиз. Бундан да гъайры, тасвирий васта оларакъ къадимий дюньянынъ хронология джедвели ве къадимий дюньянынъ хариталары теклиф этиле. Бунъа къошма оларакъ, башкъа материаллар да бардыр. Бу материаллар Сизлерге окъугъан шейлеринъизни даа да яхшы анъламагъа ярдым этер деген умюттемиз.

Нетидже

Мукъаддес Китап – инсаниетнинъ тарихында буюктен-буюк китаптыр, медениет ве иджат этюв сааларынынъ чокъусына тесир эткен дюнья эдебиятынынъ классикасыдыр. Лякин о, энъ эвеля, Алланынъ ве инсаниетнинъ арасында олгъан мунасебетлер тарихыдыр, Онынъ Озю акъкъында вахийи ве Онынъ истегени акъкъындадыр. Биз умют этемиз ки, бу терджиме къырымтатар халкъына бу хазинени ана тилинде ачаджакъ ве инсанларгъа Алланынъ къанунларына коре яшамагъа ярдым этеджектир.

«Мукъаддес Китапны терджиме институты» ве «Мукъаддес Китапны биринджи оларакъ терджиме эткенлер» тешкилятлары терджиманларгъа ве муаррирлерге, бу неширни басып чыкъармагъа ярдым эткенлернинъ эписине озь буюк миннетдарлыгъыны бильдирелер.

Урьмет иле,

«Мукъаддес Китапны терджиме институты» ве «Мукъаддес Китапны биринджи оларакъ терджиме эткенлер»нинъ ишдешлери

Къыскъарувлар

ас. | асыр
б. | баб, я да баблар
бакъ. | бакъынъыз
къ. арам. | къадимий арамий тилинде
къ. еуд. | къадимий еудий тилинде
къ. юн. | къадимий юнан тилинде
къыяс. | къыясланъыз
Мас. | Масора, къадимий еудий эльязма
м. с. | миляттан сонъ, я да Иса пейгъамбер догъмаздан сонъ
м. э. | миляттан эвель, я да Иса пейгъамбер догъмаздан эвель
рус. | рус тилинде
с. | сене, я да сенелер
Септ. | Септуагинта, къадимий юнан терджиме эльязмасы

Теврат

Теврат

1. Левийлилер

Башланув

«Теврат» серлевасы Мукъаддес Китапнынъ биринджи беш китапларына аит. Бу китаплар еудийлерде башта «Къанун» манасыны ташыгъан Тора (Теврат) я да Мусанынъ Китабы деп адлангъан бир китапны теркип эте эдилер. Бу китапларда Исраиль халкъы пейда олгъаны ве Алла оларгъа васиет бергени акъкъында икяе этиле. Къадимий еудийлерде Мусанынъ бу бирлешкен эсерининъ беш болюги эр болюкнинъ башында кельген сёзлернен адлана эди. Амма сонъундан Мусанынъ эр китабы озь мундериджесине коре адланды: Башланув, Чыкъыш, Левийлилер, Сайылар ве Къануннынъ текрары.

Левийлилер

Левийлилер

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27

Левийлилер

Китапнынъ серлевасы Левийнинъ адындан келип чыкъа. Бу китапта эсасен Алла хызметчилерининъ, яни Левий къабилесининъ чокъ вазифелери акъкъында язылгъандыр.

Чыкъыш китабында Алла Муса вастасынен Синай дагъында халкъкъа Озь эмирлерини бергени акъкъында икяе этиле, мында исе тасвирленген вакъиалар бу риваетни девам этелер. Китапнынъ башында (1–10 баблар) Алланынъ хызметчилерине Аллагъа къурбан чалмакъ вазифелери акъкъында эмирлер бериле. Къурбанлар чешит мана ташымакъ мумкюнлер: айры адамлар ве бутюн халкъ оларны кетиргенде, Алладан алгъан берекетининъ бир къысмыны Онъа къайтарып берип, миннетдарлыгъыны бильдирелер, Онен лаф этелер я да гуна къазангъанларына тёвбе этелер.

Сонъ (11–16 бабларда) арамны элялдан айырмакъны огреткен къаиделер бериле. Алланынъ халкъы куньделик яшайышында, энъ эвеля аш меселелеринде озь темизлигини сакъламакъ керек.

Китапнынъ невбеттеки къысмында шахсий, къоранта, джемаат ве икътисадий мунасебетлери акъкъында къаиделернинъ чокъусы тасвирленгендир (17–27 бабларда). Бу къанунларнынъ чокъусы къадимий шаркъий халкъларнынъ къанунларына ошай, амма оларнынъ темелинде адамнынъ озь истегинен Къудретли Алла-Яратыджынынъ эртарафлама укюмдарлыгъы астында яшамакъ арзусы тура. Тамам бу китапта Алланынъ халкъы арасындаки мунасебетлерининъ эсас принципи янъгъырады: «якъын адамны озюнъизни киби севинъиз» (19.18).

Къурбанлар акъкъында къанунлар (1–7 б.). Биринджи руханийлернинъ тайинленюви ве оларнынъ хызмети (8–9 б.). Руханийлер ичюн къаиделер (10 б.). Элял ве арам ашлар акъкъында къаиделер, темизлев ве кечиджи хасталыкълар акъкъында къанунлар (11–15 б.). Одеме акъкъында къанун ве башкъа къанунлар (16 б.). Къан акъкъында (17 б.). Чешит саалардаки азизлик (18–22 б.). Байрамлар (23 б.). Чешит тюрлю низамнамелер (24–25 б.). Багъышлавлар ве джезалар (26 б.). Раббиге багъышлангъан шейлер акъкъында (27 б.).

1

Бутюнлей якъыладжакъ къурбанлар

1^1РАББИ Мусаны чагъырып, онъа Корюшюв Чадырындан бойле деди:

2+– Исраиль огъулларына бойле айт:

Аранъыздан биринъиз РАББИге айванларынъыздан къурбан чалгъанда, тувардан я да къой-эчкилерден къурбан чалынъыз.

3Эгер адамнынъ бутюнлей якъыладжакъ къурбаны туварлардан олса, эр бир адам къурбан оларакъ къусурсыз эркек айванны кетирсин. РАББИнинъ разылыгъыны къазанмакъ ичюн, айванны Корюшюв Чадырынынъ киришине кетирип, 4бутюнлей якъыладжакъ къурбаннынъ башына къолуны къойсун. Къурбан адам ичюн одеме оларакъ къабул этиледжек. 5Сонъ адам бузавны РАББИнинъ огюнде сойсун. Харуннынъ огъуллары исе, руханийлер, бираз къаныны алып, Корюшюв Чадырынынъ кириши огюнде тургъан къурбан ерининъ чевре-четине сепсинлер. 6Адам бутюнлей якъыладжакъ къурбаннынъ терисини сыдырсын ве къурбанны парчаласын. 7Харуннынъ огъуллары, руханийлер, къурбан ерининъ устюнде атеш якъсынлар, атеш устюне одун къойсунлар. 8Сонъра Харуннынъ огъуллары къурбаннынъ парчаларыны, башыны ве ягъыны къурбан ерининъ устюне, янгъан одунларгъа къойсунлар. 9+Адам къурбаннынъ ич алетлерини ве аякъларыны сувнен ювсун, ве руханий бунынъ эписини къурбан ерининъ устюнде якъсын. Будыр – атеште бутюнлей якъыладжакъ къурбан, РАББИге хош къокъудыр.

10Эгер адамнынъ къурбаны уфакъ айванлардан олса, о, къойлардан я да эчкилерден олсун. Бутюнлей якъыладжакъ къурбан къусурсыз эркек айван олмакъ керек. 11Адам оны РАББИнинъ огюнде, къурбан ерининъ шималь тарафында сойсун, ве Харуннынъ огъуллары, руханийлер, онынъ къаныны къурбан ерининъ чевре-четине сепсинлер, 12къурбанны парчаларгъа больсюнлер, башыны ве ягъыны айырсынлар, ве бир руханий оларны къурбан ерининъ устюне, янгъан одунларгъа къойсун. 13+Адам къурбаннынъ ич алетлерини ве аякъларыны сувнен ювсун, ве руханий бунынъ эписини къурбан ерининъ устюнде якъсын. Будыр – атеште бутюнлей якъыладжакъ къурбан, РАББИге хош къокъудыр.

14+Эгер адамнынъ РАББИ ичюн бутюнлей якъыладжакъ къурбаны къушлардан олса, о заман озь къурбаныны кийик гогерджинден я да гогерджин баласындан чалсын. 15Руханий оны къурбан ерининъ янына кетирип, башыны узип алсын. Къушны къурбан ерининъ устюнде якъмакъ, къаныны исе къурбан ерининъ янына тёкмек керек. 16Руханий богъурдагъыны ве тюклерини айырсын ве къурбан ерининъ шаркъ тарафына, куль олгъан ерге атсын. 17+Сонъ адам къушнынъ къанатларыны, тенинден айырмайып, сындырсын, ве руханий оны къурбан еринде, янгъан одунлар устюнде якъсын. Будыр – атеште бутюнлей якъыладжакъ къурбан, РАББИге хош къокъудыр.

2

Ашлыкъ бахшышлары

2^1+Бир кимсе РАББИге ашлыкъ бахшышыны кетиргенде, бахшышы энъ яхшы богъдай унундан олсун. Адам уннынъ устюне зейтюн ягъыны акъызсын ве темиз къокъулы майны къойсун. 2+Буны Харуннынъ огъулларына, руханийлерге кетирсин. О, бу ундан ягънен ве темиз къокъулы майнен берабер толу къошавуч алсын, ве руханий буны хатыра пайы оларакъ къурбан еринде якъсын. Будыр – атеште бутюнлей якъыладжакъ бахшыш, РАББИге хош къокъудыр. 3+Ашлыкъ бахшышындан къалгъаны Харунгъа ве огъулларына олсун: бу – атеште якъыладжакъ РАББИнинъ бахшышларындан улу азизликтир.

4+Сен ашлыкъ бахшышы оларакъ фурунда пишкен пителерни кетиргенде, зейтюн ягъынен къарыштырылгъан энъ яхшы богъдай унундан такос пителерни ве устюне зейтюн ягъы сюртюльген такос пителерни кетир. 5+Эгер ашлыкъ бахшышы оларакъ тенеке тавада пиширильген пителерни кетирмеге истесенъ, олар зейтюн ягъынен къарыштырылгъан энъ яхшы богъдай унундан маясыз пишкен пителер олмакъ керек. 6Оны парчаларгъа болип, устюне зейтюн ягъыны тёк, ве бу, ашлыкъ бахшышы олсун. 7Эгер ашлыкъ бахшышы оларакъ къолтавада пиширильген пителерни кетирмеге истесенъ, олар зейтюн ягъынен къарыштырылгъан энъ яхшы богъдай унундан олмакъ керек. 8Ашлыкъ бахшышыны айтылгъаны киби япып, оны РАББИге кетиргенде, руханийге бер, о оны къурбан ерине алып кетсин. 9+Руханий бу бахшыштан хатыра пайы оларакъ бир къысым алып, къурбан ерининъ устюнде якъсын. Будыр – атеште бутюнлей якъыладжакъ бахшыш, РАББИге хош къокъудыр. 10Ашлыкъ бахшышындан къалгъаны Харунгъа ве огъулларына олсун. Бу – атеште якъыладжакъ РАББИнинъ бахшышларындан улу азизликтир.

11+РАББИге кетирильген ашлыкъ бахшышларынъыздан ич бириси маянен олмасын. Не экши хамырдан япылгъан отьмекни, не де балны РАББИге бутюнлей якъыладжакъ бахшыш оларакъ кетирмеге олмаз. 12+Оларны биринджи махсул бахшышы оларакъ РАББИге кетиринъиз, амма хош къокъу даркъатсын деп, оларны къурбан еринде якъмагъа олмаз. 13+Эписи ашлыкъ бахшышларынъны тузла. Эр бир бахшышынъны РАББИнинъ васиети тузунен тузла. Эр бир бахшышынъны кетиргенде, тузны да кетир.

14+Ашлыкъ бахшышлары оларакъ биринджи махсулларны РАББИге кетиргенде, атеште къурутылгъан биринджи тазе башакъларынъдан чекильген богъдай данелерини кетир. 15Устюне зейтюн ягъыны тёк ве темиз къокъулы майны къой. Будыр – ашлыкъ бахшышы. 16+Сонъ руханий хатыра пайы оларакъ богъдай данелерининъ бир къысмыны ве бутюн зейтюн ягъынен темиз къокъулы майны якъсын. Бу – РАББИге якъыладжакъ бахшыштыр.

3

Аманлыкъ къурбанлары

3^1+Бир адам тувардан аманлыкъ къурбаныны кетиргенде, РАББИнинъ огюне къусурсыз эркек я да ыргъачы айванны кетирсин. 2Адам къурбаннынъ башына къолуны къойсун ве оны Корюшюв Чадырынынъ кириши огюнде сойсун. Харуннынъ огъуллары, руханийлер, айваннынъ къаныны къурбан ерининъ чевре-четине сепсинлер. 3РАББИге якъыладжакъ къурбан оларакъ, аманлыкъ къурбанынынъ ич алетлериндеки ягъны, бутюн ич ягъыны, 4эки буйрегини ве устюндеки ягъны, баджагъындаки ягъны ве къара джигериндеки ягъны айырып кетирсин. 5+Харуннынъ огъуллары шуларны къурбан еринде, янгъан одунларда бутюнлей якъыладжакъ къурбаннен берабер якъсынлар. Будыр – атеште бутюнлей якъыладжакъ къурбан, РАББИге хош къокъудыр.

6Бир адам къой-эчкилерден аманлыкъ къурбаныны РАББИге кетиргенде, къусурсыз эркек я да ыргъачы айванны кетирсин.

7Бир къойны къурбан оларакъ кетиргенде, оны РАББИнинъ огюне кетирсин, 8къурбаннынъ башына элини къойсун ве айванны Корюшюв Чадырынынъ кириши огюнде сойсун. Харуннынъ огъуллары, руханийлер, айваннынъ къаныны къурбан ерининъ чевре-четине сепсинлер. 9РАББИге якъыладжакъ къурбан оларакъ, аманлыкъ къурбанынынъ ягъыны, белькемигинедже кесильген бутюн къуйругъыны, бутюн ич алетлериндеки ягъны ве бутюн ич ягъыны, 10эки буйрегини ве устюндеки ягъны, баджагъындаки ягъны ве къара джигериндеки ягъны айырып кетирсин. 11+Руханий шуларны къурбан еринде якъсын. Будыр – атешнинъ ашы, атеште РАББИге бутюнлей якъыладжакъ къурбандыр.

12Бир эчкини къурбан оларакъ кетиргенде, оны РАББИнинъ огюне кетирсин, 13къурбаннынъ башына элини къойсун ве айванны Корюшюв Чадырынынъ кириши огюнде сойсун. Харуннынъ огъуллары, руханийлер, айваннынъ къаныны къурбан ерининъ чевре-четине сепсинлер. 14РАББИге якъыладжакъ къурбан оларакъ, айваннынъ ич алетлериндеки ягъны, бутюн ич ягъыны, 15эки буйрегини ве устюндеки ягъны, баджагъындаки ягъны ве къара джигериндеки ягъны айырып кетирсин. 16+Руханий шуларны къурбан ерининъ устюнде якъсын. Будыр – атешнинъ ашы, бутюнлей якъыладжакъ къурбан, хош къокъудыр. Бутюн ич ягъы – РАББИгедир. 17+Бу – несиллеринъизге, бутюн яшагъан ерлеринъизде эбедий низамнамедир. Ич бир тюрлю ич ягъыны ве бир тюрлю къанны ашаманъыз-ичменъиз.

4

Бильмейип япылгъан гуна ичюн къурбан

4^1РАББИ Мусагъа бойле деди:

2+– Исраиль огъулларына бойле деп айт:

Бир адам бильмейип, РАББИнинъ насылдыр эмирини бозгъанда ве гуна къазангъанда, эмирлерининъ бирине къаршы бир шейни япкъанда, 3я да ягънен сюртюльген руханий гуна къазанып, халкъны къабаатлы эткенде, о заман япкъан гунасы ичюн яш къусурсыз бузавны гуна ичюн къурбан оларакъ РАББИге кетирсин. 4О бузавны Корюшюв Чадырынынъ киришине, РАББИнинъ огюне кетирсин, къолуны бузавнынъ башына къойсун да, оны РАББИнинъ огюнде сойсун. 5Сонъ ягънен сюртюльген руханий бузавнынъ бираз къаныны алып, Корюшюв Чадырына алып кирсин. 6Руханий озь пармагъыны къангъа батырсын да, РАББИнинъ огюнде, Мукъаддес Ернинъ пердеси огюне еди кере сепсин. 7+Сонъ руханий РАББИнинъ огюнде, Корюшюв Чадырындаки къокъулы отларны якъмакъ ичюн ернинъ бойнузларына бираз къан сюртсюн. Бузавнынъ бутюн къалгъан къаныны Корюшюв Чадырынынъ кириши огюнде тургъан, айванларны бутюнлей якъмакъ ичюн къурбан ерининъ тюбюне тёксюн. 8Руханий гуна ичюн къурбанлыкъ бузавындан бутюн ич ягъыны чыкъарсын. Ич алетлериндеки ягъны, бутюн ич ягъыны, 9эки буйрекни ве устюндеки ягъны, баджагъындаки ягъны ве къара джигериндеки ве буйреклериндеки ягъны айырсын. 10Аманлыкъ къурбанындан алынгъаны киби япсын, ве руханий шу шейлерни айванларны бутюнлей якъмакъ ичюн къурбан еринде якъсын. 11+Бузавнынъ терисини, этини, башыны, аякъларыны, ич алетлерини, кубресини, 12+бузавнынъ бутюн къалгъан шейлерини ордудан тышары, темиз ерге, куль сепильген ерге чыкъарсын да, одунларда якъсын. Оны куль сепильген ерде якъмакъ керек.

13+Исраильнинъ бутюн джемааты бильмейип гуна къазангъанда, бутюн топлашув буны бильмейип япкъанда, РАББИнинъ эмирлерине къаршы бир шей япкъанда, япмагъа олмагъан шейни япып къабаатлы олгъанда, 14оларнынъ япкъан гуналары ачылгъан вакъытта олар бутюн джемаат адындан яш бузавны гуна ичюн къурбан оларакъ кетирсинлер де, оны Корюшюв Чадыры огюне къойсунлар. 15Джемаат акъсакъаллары РАББИнинъ огюнде бузавнынъ башына къолларыны къойсунлар ве РАББИнинъ огюнде оны сойсунлар. 16Сонъ ягънен сюртюльген руханий бузавнынъ бираз къаныны Корюшюв Чадырына кирсетсин. 17+Руханий озь пармагъыны къангъа батырсын да, РАББИнинъ огюнде, перденинъ огюне еди кере сепсин. 18Сонъ руханий РАББИнинъ огюндеки, Корюшюв Чадыры ичиндеки къокъулы отлар якъыладжакъ ернинъ бойнузларына бираз къан сюртсюн. Бузавнынъ бутюн къалгъан къаныны Корюшюв Чадырынынъ кириши огюнде тургъан къурбан ерининъ тюбюне тёксюн. 19Бутюн ич ягъыны чыкъарсын ве оны къурбан еринде якъсын. 20Гуна ичюн бузавнен япылгъан шейлерни шу бузавнен япсын. Руханий бойле япмакъ керек. Бойле этип, руханий олар ичюн одеме этер, ве олар багъышланырлар. 21Сонъ бузавны ордудан тышары чыкъарсын ве, биринджи бузавны якъкъаны киби, якъсын. Бу – джемаатнынъ гунасы ичюн къурбандыр.

22Бир башлыкъ бильмейип гуна къазангъанда, Алласы РАББИнинъ эмирлерине къаршы япмагъа олмагъан шейлерни япып, къабаатлы олгъанда, 23гунасы онъа ачылгъан вакъытта, къурбан оларакъ къусурсыз текени кетирсин, 24къолуны текенинъ башына къойсун, оны РАББИнинъ огюнде, бутюнлей якъыладжакъ къурбанларнынъ союлгъан еринде сойсун. Будыр – гуна ичюн къурбан. 25Руханий озь пармагъынен гуна ичюн къурбаннынъ бираз къаныны алып, къурбан якъыладжакъ ернинъ бойнузларына сюртсюн, къалгъан къанны къурбан якъыладжакъ ернинъ тюбюне тёксюн. 26Бутюн ич ягъыны, аманлыкъ къурбанынынъ ич ягъы дайын, къурбан ерининъ устюнде якъсын. Бойле этип, руханий башлыкъ ичюн одеме этер, ве о, багъышланыр.

27+Халкънынъ бирде-бир адамы бильмейип гуна къазангъанда, РАББИнинъ эмирлерине къаршы япмагъа олмагъан шейлерни япып, къабаатлы олгъанда, 28гунасы онъа ачылгъан вакъытта, япкъан гунасы ичюн къурбан оларакъ къусурсыз эчкини кетирсин, 29къолуны гуна ичюн къурбаннынъ башына къойсун, эчкини бутюнлей якъыладжакъ къурбанлар союлгъан ерде сойсун. 30Руханий озь пармагъынен гуна ичюн къурбаннынъ бираз къаныны алып, айванларны бутюнлей якъмакъ ичюн къурбан ерининъ бойнузларына сюртсюн, къалгъан къанны къурбан ерининъ тюбюне тёксюн. 31+Бутюн ич ягъыны, аманлыкъ къурбанындан айырылгъаны киби, айырсын, руханий оны къурбан ерининъ устюнде якъсын, ве о, РАББИге хош къокъу олсун. Бойле этип, руханий шу адам ичюн одеме этер, ве о, багъышланыр.

32Эгер бир адам гуна ичюн къурбан оларакъ бир къойны кетирмеге истесе, къусурсыз ыргъачы къойны кетирсин, 33гуна ичюн къурбаннынъ башына къолуны къойсун, къойны бутюнлей якъыладжакъ къурбанлар союлгъан еринде сойсун. 34Руханий озь пармагъынен гуна ичюн къурбаннынъ бираз къаныны алып, айванларны бутюнлей якъмакъ ичюн къурбан ерининъ бойнузларына сюртсюн, къалгъан къанны къурбан ерининъ тюбюне тёксюн. 35Бутюн ич ягъыны, аманлыкъ къурбаны олгъан къойдан айырылгъаны киби, айырсын да, руханий оны къурбан ерининъ устюнде РАББИге якъыладжакъ къурбан оларакъ якъсын. Бойле этип, руханий онынъ гунасы ичюн одеме этер, ве о, багъышланыр.

5

Не вакъыт гуна ичюн къурбанны кетирмек керек

5^1Бир адам джинаетнинъ шааты олгъанда, оны корьгенде я да онынъ акъкъында бильгенде, шаатлыкъ этмеге къаргъышнен чагъырувны эшитсе, лякин ич бир шейни бильдирмесе, озь башына къабаат къазаныр.

2+Эгер бириси бир арам шейге токъунса: арам кийик айваннынъ олюсине, башкъа арам айваннынъ джеседине, я да арам махлюкънынъ джеседине тийсе, онынъ бу шей акъкъында хабери олмаса да, о арамланыр ве къабаатлы олур.

3+Я да эгер о, адамнынъ арамлыгъына, насыл олса олсун арамлыгъына тийсе, ве о буны башта бильмейип, сонъундан хабери олса, о къабаатлыдыр.

4+Эгер бир адам акъылсызлыкътан насылдыр яман я да яхшы шейни япмагъа емин этсе, ве о буны башта бильмейип, сонъундан хабери олса, о бу иште къабаатлыдыр.

5Мына бу айтылгъан гуналардан биринде къабаатлы олгъанда, адам озь къабаатыны бойнуна алмакъ керек 6ве озь къабааты ичюн РАББИге къой-эчкилер сюрюсинден къозуны я да улакъны къабаат ичюн къурбан оларакъ алып кетирмек керек. Сонъ руханий онынъ гунасы ичюн одеме этер.

7+Эгер къозуны кетирип оламаса, озь къабааты ичюн эки кийик гогерджин я да эки гогерджин баласыны алып РАББИге кетирсин. Биринджиси – гуна ичюн къурбан, экинджиси – бутюнлей якъыладжакъ къурбан олсун. 8О, оларны руханийге кетирсин де, башта гуна ичюн къурбанлыкъ къушны алып, онынъ бойнуны сындырсын, амма айырмасын. 9Къурбаннынъ базы къаныны къурбан ерининъ янына сепсин, къалгъан къанына исе къурбан ерининъ тюбюне акъмагъа ёл берсин. Бу – гуна ичюн къурбандыр. 10Экинджисини, низамнаме боюнджа, бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ кетирсин. Бойлеликнен, руханий онынъ япкъан гунасы ичюн одеме этер, ве о, багъышланыр.

11+Эгер адам эки кийик гогерджинни я да эки гогерджин баласыны алып кетирип оламаса, гунасы ичюн къурбан оларакъ энъ яхшы богъдай унунен толу чанакъ[*] кетирсин. Уннынъ устюне зейтюн ягъыны къоймасын, темиз къокъулы майны да тёкмесин, чюнки бу – гуна ичюн къурбандыр. 12Бу пайны руханийге кетирсин, руханий ондан толу бир авуч хатыра пайы оларакъ алсын да, РАББИге атеште якъыладжакъ къурбан оларакъ къурбан ери устюнде якъсын. Бу – гуна ичюн къурбандыр. 13+Бойле этип, руханий онынъ насылдыр айтылгъан гуна япкъаны ичюн одеме этер, ве о, багъышланыр. Къалгъан богъдай уну, ашлыкъ бахшышы киби, руханийге къалсын.

Къабаат ичюн къурбанлар

14РАББИ Мусагъа бойле деди:

15+– Бир адам бильмейип, РАББИнинъ азизликлерине къаршы гуна япып, имансыз арекет этсе, къабааты ичюн РАББИге къой сюрюсинден къусурсыз къочкъарны кетирсин. Онынъ кумюш фияты мукъаддес шекель чекисине коре, сен бильдирген акъкъынъа тенъ кельсин. Бу – къабаат ичюн къурбандыр. 16+О, бозгъан мукъаддес шей ичюн акъкъыны берсин, бу одевнинъ беш пайында бир пайыны къошсун ве руханийге берсин. Руханий къабаат ичюн къурбанлыкъ къочкъарынен онынъ ичюн одеме этер, ве о, багъышланыр.

17Бир адам япмагъа олмагъан шейлерни япып, РАББИнинъ бир эмирини бозып ве бильмейип къабаатлы олса, о, гунакяр олур. 18О адам сен кескен фиятынъа коре къабаат ичюн къурбан оларакъ къусурсыз къочкъарны алып, руханийге кетирсин. Руханий онынъ бильмейип япкъан къабааты ичюн одеме этер, ве о, багъышланыр. 19Бу – къабаат ичюн къурбандыр. Шу адам РАББИнинъ огюнде къабаатлы олды.

6

6^1РАББИ Мусагъа бойле деди:

2+– Бир адам РАББИге садыкълыгъыны бозгъанда ве гуна япкъанда: о, онъа сакъламагъа берильген шей акъкъында, я да онъа къалдырылгъан залог, я да о хырсызлагъан шей акъкъында башкъасыны алдаткъанда, башкъасынынъ шейини зорлап алгъанда, 3+я да о, башкъасынынъ джойгъан мулькюни тапып, онынъ акъкъында айтмагъанда, я да бир шейде ялан ант эткенде, я да башкъа, адамлар япкъан, насылдыр гуна япкъанда, 4о, гуна къазана ве къабаат ишлей. О, хырсызлагъан шейни, зорлап алгъан шейни, онъа сакъламагъа берильген шейни, я да джоюлгъан ве о, тапкъан шейни къайтармакъ керек. 5+Эгер о, ялан шейде емин этсе, бутюнлей одев тёлемек керек. Бунъа одевнинъ беш пайда бир пайыны къошсун ве къабаат ичюн къурбанны кетиргенде, оны одевни алмагъа акъкъы олгъан адамгъа къайтарсын. 6Къабаат ичюн къурбан оларакъ о, къабааты ичюн сен кескен фиятынъа коре, къой сюрюсинден къусурсыз къочкъарны алып, руханийге кетирсин. 7Руханий онынъ ичюн РАББИнинъ огюнде одеме этер, ве о, къабаат ишлеп эр бир япкъан шейинде багъышланыр.

Бутюнлей якъыладжакъ къурбан акъкъында башкъа къаиделер

8РАББИ Мусагъа бойле деди:

9+– Харунгъа ве онынъ огъулларына бойле эмир эт:

Мына бутюнлей якъыладжакъ къурбан акъкъында къанун. Бутюнлей якъыладжакъ къурбан якъылгъан ерде, къурбан ерининъ устюнде бутюн гедже сабагъадже къалсын, къурбан ерининъ атеши де сёнмесин. 10+Руханий кетенден япылгъан штанны ве усть урбасыны кийсин, къурбан ерининъ устюнде атешнен якъылгъан къурбаннынъ кулюни алсын ве къурбан ерининъ янына къойсун. 11+Сонъ устюндеки урбаларыны чыкъарсын ве башкъа урба кийсин, сонъ кульни ордудан тыш, темиз ерге алып кетирсин. 12+Къурбан ериндеки атеш исе янсын ве сёнмесин. Руханий эр саба онынъ устюнде одун якъсын ве онынъ устюне бутюнлей якъыладжакъ къурбанларны къойсун, аманлыкъ къурбанынынъ ягъыны да анда якъсын. 13Къурбан ерининъ устюндеки атеш сёнмейип даима янмакъ керек.

Ашлыкъ бахшышы акъкъында башкъа къаиделер

14+Мына ашлыкъ бахшышы акъкъында къанун. Харуннынъ огъуллары оны РАББИнинъ огюне, къурбан ерине кетирмек кереклер. 15Руханий авучнен ашлыкъ бахшышынынъ энъ яхшы богъдай унуны, зейтюн ягъыны ве бахшышнынъ темиз къокъулы майынынъ бутюнини алсын ве къурбан ерининъ устюнде якъсын. Бу – хатыра пайы оларакъ РАББИге хош къокъудыр. 16Къалгъаныны Харун ве онынъ огъуллары ашасынлар. Оны азиз ерде, Корюшюв Чадырынынъ азбарында такос пите киби ашамакъ керек. 17+Оны экши хамырдан япмагъа олмаз. Буны Мен атеште якъыладжакъ къурбанларымдан оларгъа пай оларакъ айырдым. Бу – гуна ичюн къурбан ве къабаат ичюн къурбан киби, улу азизликтир. 18+Харун несилинден олгъан эписи акъайларнынъ буны ашамагъа акъкъы бар. Бу – РАББИнинъ атеште якъыладжакъ къурбанларындан сизинъ несиллеринъизге эбедий низамнамедир. Онъа эр бир тийген шей азиз олур.

19РАББИ Мусагъа бойле деди:

20– Мына Харуннынъ ве огъулларынынъ къурбаны. Руханийлик вазифесине ягънен сюртюльген куню олар оны РАББИге кетирсинлер. Вакъыттаки ашлыкъ бахшышы оларакъ олар бир чанакъ[*] энъ яхшы богъдай унуны – ярысыны саба, ярысыны акъшам – кетирсинлер. 21+Оны зейтюн ягъынен яхшы къарыштырмакъ ве тенеке тавада азырламакъ керек. Пиширильген бахшышны, ашлыкъ бахшышы дайын, парчала ве оны РАББИге хош къокъу оларакъ кетир. 22+Харуннынъ огъулларындан олгъан, бу вазифеге ягънен сюртюльген руханий буны япмагъа борджлу. Бу – РАББИнинъ эбедий низамнамесидир. Бу бахшыш толусынен якъылмакъ керек. 23Руханий кетирген эр бир ашлыкъ бахшышы ашалмасын, о, якъылмакъ керек.

Гуна ичюн къурбан акъкъында къанун

24РАББИ Мусагъа бойле деди:

25+– Харунгъа ве онынъ огъулларына бойле айт:

Мына гуна ичюн къурбан акъкъында къанундыр. Гуна ичюн къурбанны РАББИнинъ огюнде, бутюнлей якъыладжакъ къурбан союлгъан ерде соймакъ керек. Бу – улу азизликтир. 26Гуна ичюн къурбанны кетирген руханий оны ашамакъ керек. Оны азиз ерде, Корюшюв Чадырынынъ азбарында ашасын. 27Къурбаннынъ этине тийген эр бир шей азиз олур. Эгер къурбаннынъ къаны урбагъа сачраса, оны азиз ерде ювмакъ керек. 28+Къурбан эти пиширильген балчыкъ савутны парламакъ керек. Эгер эт бакъыр савутта пишкен олса, оны яхшы этип темизлемек ве сувнен ювмакъ керек. 29Руханийлернинъ эписи акъайлары буны ашамагъа мумкюнлер, бу – улу азизликтир. 30+Эгер гуна ичюн бир къурбаннынъ къаны, Мукъаддес Ерде одеме этмек ичюн, Корюшюв Чадырына кирсетильсе, оны ашамагъа олмаз, оны атеште якъмакъ керек.

7

Къабаат ичюн къурбан акъкъында башкъа къаиделер

7^1+Мына къабаат ичюн къурбан акъкъында къанундыр. Бу – улу азизликтир. 2Къабаат ичюн къурбанны бутюнлей якъыладжакъ къурбан союлгъан ерде соймакъ керек. Къаныны къурбан ерининъ чевре-четине сепмек керек. 3Оны кетирген адам къурбаннынъ бутюн ягъыны: къуйругъыны ве ич алетлерини къаплагъан ягъны, 4эки буйрекни ве устюндеки ягъны, баджагъындаки ягъны ве къара джигериндеки ве буйреклериндеки ягъны айырсын. 5Руханий бунынъ эписини къурбан еринде РАББИге атеште якъыладжакъ къурбан оларакъ якъсын. Бу – къабаат ичюн къурбандыр. 6Руханийлер несилининъ эписи акъайлары буны ашамагъа мумкюнлер. Оны азиз ерде ашамакъ керек. Бу – улу азизликтир. 7+Эм гуна ичюн къурбан акъкъында, эм къабаат ичюн къурбан акъкъындаки къанун бирдир: къурбан эти одеме эткен руханийнинъ олсун. 8Руханий бир адамнынъ бутюнлей якъыладжакъ къурбанны кетиргенде, къурбаннынъ териси руханийнинъ олсун. 9+Фурунда пиширильген эр бир ашлыкъ бахшышы, къолтавада я да тенеке тавада азырлангъан эр бир аш оны кетирген руханийнинъки олсун. 10+Зейтюн ягъынен къарыштырылгъан эр бир ашлыкъ бахшышы я да къуру ашлыкъ бахшышы Харуннынъ эписи огъулларынынъки олсун.

Аманлыкъ къурбаны акъкъында башкъа къаиделер

11+Мына РАББИге кетирильген аманлыкъ къурбаны акъкъында къанун. 12+Эгер бирев шукюр оларакъ оны кетирсе, шукюр къурбанынен берабер о, зейтюн ягъынен къарыштырылгъан такос пителерни, устьлерине зейтюн ягъы сюртюльген такос пителерни, зейтюн ягъынен къарыштырылгъан энъ яхшы богъдай унундан япылгъан отьмеклерни кетирмек керек. 13Такос пителерден гъайры о, озь аманлыкъ, шукюр къурбаны оларакъ экши хамырдан япылгъан отьмеклерни де алып кетирсин. 14Бутюн бахшышлардан бирде-бир шейни РАББИге котериледжек бахшыш оларакъ кетирсин. Бу – аманлыкъ къурбанынынъ къаныны сепкен руханийнинъки олсун. 15+Шукюр этювининъ аманлыкъ къурбанынынъ этини кетирильген куню ашамакъ керек, сабагъадже оны къалдырмакъ олмаз.

16+Бир адам адакъ оларакъ я да озь истегинен къурбан кетиргенде, бу къурбанны о кетирильген куню ашамакъ керек, ве эртеси куню къалгъаныны ашамакъ мумкюн. 17Учюнджи куню эт къалса, оны якъмакъ керек. 18Эгер бир адам аманлыкъ къурбанынынъ этини учюнджи куню ашаса, бу къурбан къабул олунмаз. О – пис шейдир. О, оны кетирген адамгъа сайылмаз, о этни ашагъан адам гуна къазаныр.

19Арам шейге тийген этни ашамагъа олмаз, оны атеште якъмакъ керек. Элял этни исе эр бир эляллангъан адамнынъ ашамагъа акъкъы бар. 20+Эгер насылдыр адам, устюнде арамлыгъы олып, РАББИнинъ аманлыкъ къурбанынынъ этини ашаса, о джан халкъындан ёкъ этильмек керек. 21Эгер насылдыр адам бир арам шейге токъунса: адамнынъ арамлыгъына, арам айвангъа, насылдыр арам махлюкъкъа тийсе ве РАББИнинъ аманлыкъ къурбанындан этни ашаса, о джан халкъындан ёкъ этильмек керек.

22РАББИ Мусагъа бойле деди:

23+– Исраиль огъулларына бойле деп айт:

Бугъанынъ, къойнынъ я да текенинъ ягъыны ашаманъыз. 24+Ольген айваннынъ я да кийик айванлар парчалагъан айваннынъ ягъыны насылдыр ишке къулланмагъа мумкюн, амма оны ашаманъыз. 25Эгер бир адам РАББИге атеште якъыладжакъ къурбан оларакъ айванларнынъ ягъыны ашаса, о джан халкъындан ёкъ этилир. 26+Яшагъан ерлеринъизде не къушнынъ, не де айваннынъ къаныны ашаманъыз. 27Эгер бир адам насылдыр къанны ашаса, о джан халкъындан ёкъ этильмек керек.

28РАББИ Мусагъа бойле деди:

29– Исраиль огъулларына бойле деп айт:

РАББИге аманлыкъ къурбаныны кетирген адам бу къурбаннынъ бир къысмыны РАББИге бахшыш оларакъ кетирмек керек. 30О, озь къолларынен, РАББИге атеште якъыладжакъ къурбан оларакъ айваннынъ тёшини ве онынъ ягъыны кетирмек керек. О, РАББИнинъ огюнде салландырыладжакъ бахшыш олсун. 31+Руханий ягъны къурбан ерининъ устюнде якъсын, тёш исе Харунгъа ве онынъ огъулларына олсун. 32Айваннынъ онъ аягъыны, котериледжек бахшыш оларакъ, руханийге беринъиз. 33Харуннынъ огъулларындан къайсы аманлыкъ къурбанынынъ къаныны ве ягъыны кетирсе, онъа, пай оларакъ, арттаки онъ аягъыны беринъиз. 34Мен Исраиль огъулларынынъ аманлыкъ къурбанларындан салландырыладжакъ тёшни ве котериледжек аякъны алып, руханий Харунгъа ве онынъ огъулларына Исраиль огъулларындан эбедий пай оларакъ айырдым.

35Харун ве онынъ огъуллары РАББИнинъ огюнде руханийлик вазифесини башлагъан кунюнден бу оларнынъ пайлары олсун. 36Олар Исраиль огъулларындан айырылгъан ве вазифеге ягънен сюртюльген куню РАББИ бу пайларны оларгъа бермеге буюрды. Бу – несиллеринъиз ичюн эбедий низамнамедир.

37Будыр бутюн якъыладжакъ къурбан, ашлыкъ бахшышы, гуна ичюн къурбан, къабаат ичюн къурбан, вазифеге тайинленюв ичюн къурбан ве аманлыкъ къурбаны акъкъында къанундыр. 38РАББИ оны Мусагъа Синай дагъында буюрды. О куню Синай сахрасында о, Исраиль огъулларына РАББИге бахшышлар кетирмеге эмир этти.

8

Муса Харунны ве огъулларыны айырып азиз эте

8^1РАББИ Мусагъа бойле деди:

2– Харунны, огъулларыны, урбаларны, ягълав ичюн зейтюн ягъыны, гуна ичюн къурбан оларакъ бузавны, эки къочкъарны ве бир сепет такос пителерни ал да, 3бутюн джемаатны Корюшюв Чадырынынъ кириши янына топла.

4Муса РАББИ онъа буюргъаныны япты, ве бутюн джемаат Корюшюв Чадырынынъ кириши огюнде топланды.

5Сонъ Муса джемааткъа бойле деди:

– РАББИ буны япмагъа буюрды.

6Муса Харунны ве огъулларыны огге чыкъарып, оларны сувнен ювундырды. 7Сонъ Харуннынъ устюне тюп урба кийдирди, белини къушакънен багълады, усть урбаны кийдирди, устюнден эфодны къойды, эфодны пекитмек ичюн, белини эфоднынъ къушагъынен багълады. 8+Эфоднынъ устюнден кокректеки торбаны кийдирди ве торбанынъ ичине Ур ве Тум[*] алетлерини къойды. 9+Башына чалманы кийдирди, чалманынъ огюнден алтын тахтачыкъны, яни Азизлик Таджыны пекитти. Бу, РАББИнинъ Мусагъа буюргъаны эди.

10+Сонъ Муса ягълав ягъыны алды ве Мескенни ве онынъ ичиндеки эр бир шейни сюртип эляллады. 11Бу ягъны еди кере къурбан ерининъ чевре-четине септи ве сонъ ягънен къурбан якъыладжакъ ерни, эм бутюн алетлерини, эм савутны ве онынъ саджаягъыны ягълады ве бойле этип, оларны эляллады. 12+Сонъ бираз ягълав ягъыны Харуннынъ башына тёкти ве бойле этип, оны ягълады ве эляллады. 13Сонъ Муса Харуннынъ огъулларыны огге чыкъарып, устьлерине тюп урбаларны кийдирди ве беллерини къушакъларнен багълады, башларына сарыкълар багълады. Бу, РАББИнинъ Мусагъа буюргъаны эди.

14Сонъра Муса гуна ичюн къурбан оларакъ бузавны кетирди. Харун ве онынъ огъуллары гуна ичюн къурбанлыкъ бузавнынъ башына къолларыны къойды. 15+Муса бузавны сойды, къаныны алып, къурбан ерининъ бойнузларына эр тарафлама пармагъынен сюртти ве къурбан ерини эляллады, къалгъан къаныны къурбан ерининъ тюбюне тёкти ве онынъ ичюн одеме этип, азиз этти. 16+Сонъ ич алетлериндеки бутюн ягъны ве къара джигерининъ ягъыны, эки буйрегини ягъларынен берабер алды. Муса оларны къурбан еринде якъты. 17+Бузавны, терисини ве арамлыкъларыны алып, ордудан тыш олгъан ерде якъты. Бу, РАББИнинъ Мусагъа буюргъаны эди.

18Сонъ Муса бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ къочкъарны кетирди. Харун ве онынъ огъуллары къолларыны къочкъарнынъ башына къойды. 19Муса оны сойды, къаныны къурбан ерининъ чевре-четине септи. 20Къочкъарны парчалады ве эм башыны, эм парчаларыны, эм ягъыны атеште якъты. 21+Ич алетлерини ве аякъларыны сувнен ювды. Сонъ Муса бутюн къочкъарны къурбан ерининъ устюнде якъты. Бу – бутюнлей якъыладжакъ къурбандыр, атеште якъыладжакъ къурбан, РАББИге хош къокъудыр. Бу, РАББИнинъ Мусагъа буюргъаны эди.

22Сонъ Муса башкъа, азиз этюв къочкъарыны алып кетирди. Харун ве онынъ огъуллары къолларыны къочкъарнынъ башына къойды. 23+Муса къочкъарны сойды, бираз къаныны алып, Харуннынъ онъ къулагъынынъ мемесине, онъ къолунынъ баш пармагъына ве онъ аягъынынъ баш пармагъына сюртти. 24Сонъ Муса Харуннынъ огъулларыны кетирди ве оларнынъ онъ къулакъларынынъ мемелерине, онъ къолларынынъ баш пармакъларына ве онъ аякъларынынъ баш пармакъларына бираз къан сюртти. Сонъ Муса къанны къурбан ерининъ чевре-четине септи. 25Къочкъарнынъ ягъыны: къуйрукъ ягъыны, ич алетлериндеки бутюн ягъны, къара джигернинъ ягъыны, эки буйрегини ягъларынен берабер ве онъ аягъыны алды. 26Сонъ РАББИнинъ огюнде тургъан такос питеге толу сепеттен бир такос питени, ягънен басылгъан бир такос питени, пишкен сонъ устюне ягъ сюртюльген такос питени алды ве айваннынъ ягъынынъ ве онъ аягъынынъ устюне къойды. 27Буларнынъ эписини Муса Харуннынъ ве огъулларынынъ къолларына берди. Олар буны РАББИнинъ огюнде салландырыладжакъ бахшыш оларакъ котерди. 28Муса буны оларнынъ къолларындан алып, бутюнлей якъыладжакъ къурбаннен берабер къурбан еринде якъты. Булар – руханийлерни айырып азиз этмек ичюн къурбан, РАББИге атеште якъыладжакъ къурбан ве хош къокъудыр. 29Сонъ Муса къочкъарнынъ тёшини алды ве РАББИнинъ огюнде салландырыладжакъ бахшыш оларакъ котерди. Азиз этюв къочкъарындан шу къысым Мусанынъ пайы эди. Бу, РАББИнинъ Мусагъа буюргъаны эди.

30Муса ягълав ягъыны ве къурбан ерининъ устюндеки бираз къанны алды, Харунгъа ве урбасына, огъулларына ве урбаларына септи. Бойле этип, Харунны ве урбаларыны, огъулларыны ве урбаларыны айырып азиз этти.

31Муса Харунгъа ве онынъ огъулларына бойле деди:

– Корюшюв Чадырынынъ кириши янында этни пиширинъиз ве анда азиз этюв сепетиндеки пителернен берабер ашанъыз. Манъа: «Харун ве огъуллары оны ашасын», – деген эмир берильген эди. 32Эттен ве пителерден къалгъаныны якъынъыз. 33Азиз этилювинъизнинъ куньлери толсун деп, еди кунь девамында Корюшюв Чадырынынъ кириши янында олунъыз. Сизинъ азиз этилювинъиз еди кунь девам этсин. 34Бугунь япылгъан эр шейни РАББИ буюрды. Олар – сизлер ичюн одемедир. 35Корюшюв Чадырынынъ кириши огюнден айырылмайып, еди кунь девамында гедже-куньдюз РАББИнинъ бекчилери олунъыз. Буны япмасанъыз, оледжексинъиз. Манъа бойле эмир берильген эди.

36Харун ве онынъ огъуллары РАББИ Мусанен бутюн буюргъанларыны беджердилер.

9

Харуннынъ къурбан чалувы

9^1Секизинджи куню Муса Харунны, огъулларыны ве Исраиль акъсакъалларыны чагъырды. 2Харунгъа бойле деди:

– Бугъалардан озюнъе гуна ичюн къурбан оларакъ бир бузавны ве бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ бир къочкъарны ал. Оларнынъ экиси де къусурсыз олсун. Оларны РАББИнинъ огюне алып кетир. 3Исраиль огъулларына буюр, олар гуна ичюн къурбан оларакъ бир йыллыкъ эчкини, эм де бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ бир йыллыкъ бузавны ве къойны алсынлар. Айванлар къусурсыз олмакъ керек. 4Даа аманлыкъ къурбаны оларакъ бир бугъаны ве бир къочкъарны алсынлар ве оларны РАББИнинъ огюне кетирсинлер, зейтюн ягъынен къарыштырылгъан ашлыкъ бахшышыны да кетирсинлер. Бугунь сизге РАББИ корюнеджектир.

5Мусанынъ бутюн буюргъанларыны Корюшюв Чадырынынъ кириши огюне алып кетирдилер. РАББИнинъ огюнде бутюн джемаат топланды. 6Муса:

– РАББИнинъ сизлерге буюргъаныны япынъыз. Сонъра сизге РАББИнинъ Шурети корюнеджек, – деди.

7Муса Харунгъа:

– Къурбан ерининъ янына бар, гуна ичюн къурбанынъны ве бутюнлей якъыладжакъ къурбанынъны алып кетир, озюнъ ве халкъ ичюн одеме эт. Халкънынъ адындан къурбан чал ве халкъ ичюн одеме эт. Бу – РАББИнинъ буюргъаныдыр, – деди.

8Харун къурбан ерининъ янына барды, озь адына гуна ичюн къурбанлыкъ бузавны чалды. 9Огъуллары онъа къанны кетирдилер, ве о, пармагъыны къангъа батырып, къурбан ерининъ бойнузларына сюртти, къалгъан къанны къурбан ерининъ тюбюне тёкти. 10Гуна ичюн къурбаннынъ ич ягъыны, буйреклерини ве къара джигернинъ ягъыны, РАББИ Мусагъа буюргъаны киби, къурбан ерининъ устюнде якъты. 11+Этини ве терисини исе ордудан тышта атеште якъты.

12Сонъ бутюнлей якъыладжакъ къурбанны чалды. Огъуллары онъа къанны кетирдилер. Харун къанны къурбан ерининъ чевре-четине септи. 13Бутюнлей якъыладжакъ къурбанны: къурбаннынъ эписи къысымларыны ве башыны Харунгъа бердилер. Харун эписини къурбан ерининъ устюнде якъты. 14Ич алетлеринен аякъларыны сувнен ювды ве бутюнлей якъыладжакъ къурбаннынъ устюнде, къурбан еринде якъты.

15Бундан сонъ Харун халкънынъ адына къурбанны алып кетирди. Халкънынъ адына гуна ичюн къурбан текени алып чалды ве, биринджи къурбанны киби, оны да гуна ичюн къурбан оларакъ кетирди. 16Бутюнлей якъыладжакъ къурбанны о, кереги киби алып кетирди. 17Ашлыкъ бахшышларыны да алып кетирди. Авучларыны ашлыкъкъа толдурып, къурбаннынъ устюне къойып якъты. Бу, сабадаки бутюнлей якъыладжакъ къурбанлардан гъайры эди.

18Халкънынъ адына аманлыкъ къурбаны оларакъ бугъаны ве къочкъарны чалды. Харуннынъ огъуллары онъа бираз къан кетирдилер, ве Харун къурбан ерининъ чевре-четине къан септирди. 19Онъа бугъанынъ ич ягъыны, къочкъарнынъ ич ягъыны: къуйрукъ ягъыны, ич алетлериндеки ягъны, буйреклерни ве къара джигернинъ ягъыны кетирдилер, 20ич ягъыны тёш къысмына къойдылар, ве Харун ягъларны къурбан ерининъ устюнде якъты. 21Муса буюргъаны киби, Харун тёш этини ве онъ аягъыны салландырыладжакъ бахшыш оларакъ РАББИнинъ огюне котерди.

22Гуна ичюн къурбанны, бутюнлей якъыладжакъ къурбанны ве аманлыкъ къурбаныны кетирген сонъ, Харун халкъкъа догъру къолларыны узатып, оларгъа яхшылыкъ тиледи ве ашагъы тюшти.

23+Муса ве Харун Корюшюв Чадырына кирдилер. Андан тышары чыкъкъан сонъ, халкъкъа яхшылыкъ тиледилер. О заман РАББИнинъ Шурети бутюн халкъкъа корюнди. 24+РАББИнинъ огюнден атеш чыкъты ве къурбан ерининъ устюндеки бутюнлей якъыладжакъ къурбанны ве ич ягъларыны бутюнлей якъты. Бутюн халкъ буны корьди. Эписи къуванчтан къычырдылар ве ерге бетлеринен тийдилер.

10

Надавнынъ ве Авихунынъ гунасы

10^1+Харуннынъ огъуллары Надав ве Авиху эр бири озь комюр табагъыны алып, ичлерине атеш, атешнинъ устюне къокъулы отлар къойдылар. Сонъ РАББИнинъ огюне, Онынъ эмирине къаршы олгъан атешни кетирдилер. 2+Сонъ РАББИден атеш чыкъты ве оларны якъып ёкъ этти. Олар РАББИнинъ огюнде ольдилер. 3+Муса Харунгъа бойле деди:

– РАББИ: «Манъа якъынлашкъан адамларда азизлигимни косьтеририм, бутюн халкънынъ огюнде шуретли олурым», – дегенде, буны козьде тута эди.

Харун индемеди.

4+Муса Харуннынъ эмджеси Уззиэлнинъ огъулларыны Мишаэлни ве Элцафанны чагъыртты ве оларгъа:

– Барынъыз да, къардашларынъызны Мукъаддес Ерден алып, ордудан тышарыгъа чыкъарынъыз, – деди.

5Олар бардылар ве, Мусанынъ буюргъанына коре, оларнынъ джесетлерини ордудан тышарыгъа чыкъардылар. Олар даа тюп урбаларында эдилер.

6+Муса Харунгъа ве онынъ огъулларына Элазаргъа ве Итамаргъа:

– Сачларынъызны дагъытманъыз, урбаларынъызны йыртманъыз. Ёкъса, сизлер олерсинъиз ве бутюн джемаатнынъ башына РАББИнинъ ачувы тюшер. Къардашларынъыз ве бутюн Исраиль халкъы исе РАББИнинъ атешине якъкъан бу адамларнынъ артындан янып агъламакъ мумкюн. 7+Ольмемек ичюн, Корюшюв Чадырындан чыкъманъыз, чюнки сиз РАББИнинъ ягълав ягъынен ягъландынъыз, – деди.

Олар Мусанынъ буюргъаныны яптылар.

Руханийлер ичюн къаиделер

8РАББИ Харунгъа бойле деди:

9+– Сен ве огъулларынъ Корюшюв Чадырына киргенинъизде, шарап ве башкъа насылдыр ичкилер ичменъиз. Ёкъса, сиз олерсинъиз. Несиллеринъизге бу эбедий низамнаме олсун. 10+Азиз шейни адий шейден, арам шейни элял шейден айырынъыз, 11Исраиль огъулларыны РАББИ Муса ярдымынен бильдирген эр бир низамнамелерге огретинъиз.

12Муса Харунгъа ве онынъ къалгъан эки огълу Элазаргъа ве Итамаргъа бойле деди:

– РАББИнинъ атеште якъыладжакъ бахшышларындан къалгъан ашлыкъ бахшышыны алынъыз да, такос пителерни къурбан ерининъ янында ашанъыз. Бу – улу азизликтир. 13+Оны азиз ерде ашанъыз. Бу, РАББИнинъ атеште якъыладжакъ бахшышларындан сенинъ ве огъулларынънынъ пайыдыр. Бу, манъа буюрылгъан эди. 14Салландырыладжакъ бахшыш олгъан тёшни ве котериледжек бахшыш олгъан аякъны темиз ерде ашанъыз. Эм санъа, эм огъулларынъа, эм къызларынъа оны ашамагъа мумкюн. Бу – Исраиль огъулларынынъ аманлыкъ къурбанларындан сенинъ ве огъулларынънынъ пайыдыр. 15Олар котериледжек бахшыш оларакъ аякъны ве салландырыладжакъ бахшыш оларакъ тёшни атеште якъыладжакъ ягълар бахшышларынен берабер кетирмек ве РАББИнинъ огюнде котермек кереклер. Бу, эбедиен сенинъ ве огъулларынънынъ пайы оладжакъ. РАББИнинъ буюргъаны будыр.

16+Муса гуна ичюн къурбан оларакъ кетиреледжек текени къыдырып башлады, лякин теке энди якъылгъан эди. Муса Харуннынъ къалгъан огъулларына Элазаргъа ве Итамаргъа пек ачувланды.

17– Не ичюн сиз гуна ичюн къурбанны азиз ерде ашамадынъыз? – деп сорады о. – Бу – улу азизликтир. Онынъ ярдымынен сизлер РАББИнинъ огюнде джемаатнынъ гуналарыны чыкъармакъ ве олар ичюн одеме этмек керексинъиз. 18+Шимди сиз текенинъ къаныны Мукъаддес Ерге кирсетмединъиз. Манъа буюрылгъанына коре, сиз оны азиз ерде ашамакъ керек эдинъиз.

19Харун Мусагъа бойле деди:

– Бугунь олар гуна ичюн къурбанны ве бутюнлей якъыладжакъ къурбанны РАББИнинъ огюне алып кетирдилер. Бу меним башыма тюшти. Эгер мен гуна ичюн къурбанны ашасам, бу, РАББИнинъ козюнде яхшы олурмы?

20Муса буны эшитип, разы олды.

11

Арам ве элял айванлар акъкъында

11^1РАББИ Мусагъа ве Харунгъа бойле деди:

2+– Исраиль огъулларына бойле айт:

Ер юзюнде яшагъан бутюн айванлардан буларны ашамагъа мумкюн. 3Туякълары болюнген, я да экиге айырылгъан ве кевшекни кевшеген эр бир айванны ашанъыз. 4Лякин кевшекни кевшеген ве туякълары экиге болюнген айванлардан мына буларны ашаманъыз. Девени ашаманъыз, чюнки о, кевшекни кевшесе де, онынъ экиге болюнген туякълары ёкъ. О, сиз ичюн арамдыр. 5Къая къоянны ашаманъыз, чюнки о, кевшекни кевшесе де, онынъ экиге болюнген туякълары ёкъ. О, сиз ичюн арамдыр. 6Тавшанны ашаманъыз, чюнки о, кевшекни кевшесе де, онынъ экиге болюнген туякълары ёкъ. О, сиз ичюн арамдыр. 7Домузны ашаманъыз, чюнки туякълары болюнген, я да экиге айырылгъан олса да, о, кевшемей. О, сиз ичюн арамдыр. 8Бу айванларнынъ этини ашаманъыз, олюсине де токъунманъыз. Олар сиз ичюн арамдыр.

9Сувда яшагъанларнынъ эписинден буларны ашамакъ мумкюн. Сувда, денъизде я да дерьяларда яшагъан ялдавучларынен пуллары олгъанларнынъ эр тюрлю сойларыны ашанъыз. 10Сувда ялдагъанларнынъ ве яшагъанларнынъ эписи сойларындан, денъиздеки ве дерьялардаки пулларынен ялдавучлары олмагъан сойлары сиз ичюн арамдыр. 11Булар сиз ичюн арам; этлерини ашаманъыз, олюлери де сиз ичюн пистир. 12Сувда яшагъан бутюн пулларынен ялдавучлары олмагъан сойлары сиз ичюн арам.

13Мына бу къушлардан игренинъиз, буларны арам сайып, ашаманъыз: къарталны, акъбабаны, денъиз къарталыны, 14шаинни, санкъурны ве онынъ ич бир союны, 15къузгъунны ве онынъ ич бир союны, 16девекъушуны, миявкъушны, чагъаланы, къыргъыйны ве онынъ ич бир союны, 17пугъуны, бакъланны, аджибабаны, 18акъ байкъушны, къашыкъ къушны, леш къарталыны, 19лейлекни, балыкъ чильни ве онынъ ич бир союны, опепопны ве яркъанатны.

20Къанатлары олгъан, лякин ерге дёрт аягъынен баскъан боджеклернинъ эписи сиз ичюн арамдыр. 21Къанатлары олгъан, ерге дёрт аягъынен баскъан боджеклерден тек узун баджакълы аякъларыны сычрамакъ ичюн къуллангъан базыларыны ашамагъа мумкюн. 22+Буларны ашанъыз: чёль сарынчкъаны ве онынъ союны, адий сарынчкъаны ве онынъ союны, чегертки ве онынъ союны, ве чырчырнаны ве онынъ союны. 23Къалгъан башкъа эписи дёртаякълы ве къанатлы олгъан боджеклер сиз ичюн арам.

24Сизни арам этеджек шейлер булардыр: айтылгъанларнынъ олюсине токъунгъан эр ким акъшамгъадже арам олур. 25+Ким буларнынъ олюсини къолуна алса, урбасыны ювмакъ керек ве акъшамгъадже арам олур. 26Туякълары болюнген, амма экиге айырылмагъан, эм де кевшекни кевшемеген эр бир айван сиз ичюн арамдыр. Оларгъа токъунгъан эр бир адам арам олур. 27Дёртаякълы айванлардан панджаларынен ерге басып юргенлер сиз ичюн арамдыр. Оларнынъ олюсине токъунгъан эр бир адам акъшамгъадже арам олур. 28Оларнынъ олюсини къолуна алгъан адам озь урбасыны ювдурсын. Акъшамгъадже о, арам олур. Бу айванлар сиз ичюн арамдыр.

29Ер юзюнде огъул чыкъаргъан махлюкълардан булар сиз ичюн арамдыр: кёр сычан, сычан, кесертки ве онынъ сою, 30геккон, варан, саламандра ве хамелеон. 31Ер юзюнде огъул чыкъаргъан махлюкълардан булар сиз ичюн арамдыр. Оларнынъ олюсине токъунгъан эр ким акъшамгъадже арам олур. 32+Эгер оларнынъ олюси бир шейге тюшсе, о шей арам олур: эр бир агъач савут, я да урба, я да тери, я да чувал, я да башкъа бир ишке ярагъан шей арамланаджакъ. Оларны сув ичине къоймакъ керек. Акъшамгъадже олар арам оладжакъ, сонъра исе темизленеджек. 33+Булардан бири балчыкъ бардакъкъа тюшсе, ичиндеки арамланаджакъ. Савутны парламакъ керек. 34Бу савуттан ичине сув къошулгъан эр бир аш, эм де ичине бойле савуттан къошулгъан сувнен ичимлик арам оладжакъ. 35Шу махлюкъларнынъ олюси ненинъ устюне тюшсе, оны арамлар. Собанен оджакъны бозмакъ керек. Олар арам ве сиз ичюн арам къаладжакъ. 36Ялынъыз чокъракъ ве таш ичинде оюлып япылгъан хавузнынъ суву темиз къаладжакъ. Шу махлюкъларнынъ олюсине токъунгъан адам арам олур. 37Эгер бу махлюкъларнынъ олюси сачыладжакъ урлукъ устюне тюшсе, о урлукъ темиз олур. 38Амма олюси сувгъа къоюлгъан урлукъ устюне тюшсе, урлукъ сиз ичюн арамдыр.

39+Эти ашалгъан айванлардан бири ольгенде, онынъ олюсине токъунгъан адам акъшамгъадже арам олур. 40Айваннынъ олюсини ашагъан адам озь урбаларыны ювсун ве акъшамгъадже арам олур. Онынъ олюсини алып кеткен адам да урбаларыны ювсун ве акъшамгъадже арам олур.

41Ер юзюнде огъул чыкъаргъан махлюкълар сиз ичюн арамдыр, оларны ашамагъа олмаз. 42Къурсакъ устюнде сюйрекленгенлерни, дёртаякълы юргенлерни я да чокъаякълы махлюкъларны, эм де ер юзюнде огъул чыкъаргъан ич бир махлюкъларны ашаманъыз, чюнки олар арамдыр. 43Насылдыр огъул чыкъаргъан махлюкълар себебинден джанларынъызны пис этменъиз, оларнынъ себебинден озьлеринъизни арамламанъыз. 44+Мен – РАББИм, сизинъ Алланъыз. Озьлеринъизни азиз этинъиз. Азиз олунъыз, чюнки Мен азизим. Ер юзюнде сюйрекленген махлюкънынъ себебинден джанынъызны арамламанъыз. 45Мен – РАББИм. Сизинъ Алланъыз олмакъ ичюн, Мен сизни Мысыр топрагъындан чыкъардым. Шунынъ ичюн азиз олунъыз, чюнки Мен азизим.

46Айванлар, къушлар, сувда ве ер юзюнде эр бир чокълашкъан ве къыбырдагъан махлюкълар акъкъында къанун будыр. 47+Арам шейни элял шейден айырынъыз, эти ашамагъа мумкюн олгъан айванларны мумкюн олмагъан айванлардан айырынъыз.

12

Догъувдан сонъ темизленюв акъкъында

12^1РАББИ Мусагъа бойле деди:

2+– Исраиль огъулларына бойле айт:

Бир къадын юкке къалып огълан бала тапкъан сонъ, еди кунь девамында арам олур. Устю кирленген куньлеринде киби, о, арам олур. 3+Секизинджи куню бала сюннет этильсин. 4+Къадын 33 кунь беклеп, къанларындан темизленсин. Ич бир азиз шейге токъунмасын, темизленюв куньлери битмегендже, Азиз Ерге якъынлашмасын. 5Къадын къыз бала тапкъан сонъ исе, эки афта девамында арам олур. Устю кирленген куньлеринде киби, о, арам олур. Сонъра о, 66 кунь беклеп, къанларындан темизленсин.

6Огълан я да къыз бала ичюн темизленюв куньлери кечкен сонъ, къадын руханийге, Корюшюв Чадырынынъ киришине бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ бир йыллыкъ къозуны, эм де гуна ичюн къурбан оларакъ гогерджин баласыны я да кийик гогерджинни кетирмек керек. 7Руханий буны РАББИнинъ огюне кетирсин ве къадын ичюн одеме этсин. Сонъ о, озь къанларындан темиз оладжакъ. Огълан я да къыз бала тапкъан къадын акъкъындаки къанун будыр. 8+Эгер бу къадын къойны кетирип оламаса, эки кийик гогерджинни я да эки гогерджин баласыны кетирсин. Биринджиси – бутюнлей якъыладжакъ къурбан, экинджиси – гуна ичюн къурбан олсун. Руханий онынъ ичюн одеме этсин, ве къадын темиз оладжакъ.

13

Тери хасталыгъы олгъан адамлар акъкъында

13^1РАББИ Мусагъа ве Харунгъа бойле деди:

2– Биревнинъ терисинде шишик, къабукълы яра я да насылдыр парлакъ леке пейда олгъанда ве о, тери хасталыгъына ошагъанда, оны Харун руханийге я да руханий олгъан огъулларындан бирине алып кельмек керек. 3+Руханий терисиндеки хасталыкъкъа бакъсын. Эгер хаста ериндеки сачлар агъаргъан, эм де хаста ери терининъ ичине терен кирип кеткен олса, бу – кечиджи тери хасталыгъыдыр. Хастаны бакъкъан руханий оны арам илян этсин. 4Эгер хастанынъ терисинде олгъан леке агъаргъан, лякин терининъ ичине терен кирип кетмеген олса, хаста ериндеки сачлар да агъармагъан олса, руханий хаста адамны еди куньге башкъа адамлардан айырсын. 5Единджи куню руханий хастаны бакъсын. Эгер хаста ери олгъаны киби къалса ве териси бою даркъалмаса, руханий хастаны даа еди куньге башкъа адамлардан айырсын. 6+Единджи куню руханий кене хастаны бакъсын. Эгер хаста ери уфакълашса ве териси бою даркъалмаса, руханий адамны темиз илян этсин. Бу – адий бурьтюк тёкюлюви. Хаста озь урбаларыны ювсун ве темиз сайылсын. 7Эгер хаста адам руханийге келип темизленген сонъ, бурьтюк тёкюлюви териси бою даркъалып башласа, о кене руханийге бармакъ керек. 8Руханий бурьтюк тёкюлювининъ териси бою даркъалып башлагъаныны корьсе, хастаны арам илян этсин. Бу – кечиджи тери хасталыгъыдыр.

9Тери хасталыгъы олгъан адамны руханийге кетирмек керек. 10Руханий оны бакъсын. Эгер терисиндеки шишик беяз, устюндеки сачлары да агъаргъан олса, шишикте де ачыкъ яра корюльсе, 11бу – тенинде девамлы тери хасталыгъыдыр. Руханий хастаны арам илян этсин ве башкъа адамлардан айырсын, чюнки о, арамдыр.

12Эгер тери хасталыгъы даркъалса ве хастанынъ бутюн тенини баштан-аякъ къаплап алса, руханий оны бакъсын. 13Тери хасталыгъы хастанынъ бутюн тенини баштан-аякъ къаплагъан олса, лякин онынъ бутюн тени беяз олса, руханий о адамны темиз деп илян этсин. О, темиздир. 14Амма хастанынъ тенинде ачыкъ яра корюльсе, о, арамдыр. 15Эгер руханий ачыкъ яраны корьсе, о, хастаны арам деп илян этсин. Ачыкъ яра арамдыр. Бу – кечиджи тери хасталыгъыдыр. 16Амма ачыкъ яра денъишип, тюсю беязгъа чевирильсе, хаста адам руханийге кельсин. 17Руханий хастаны бакъсын. Эгер хаста ери агъаргъан олса, руханий хаста адамны темиз деп илян этсин. Шу адам темиз сайылсын.

18Эгер биревнинъ терисинде ишлев чыкъып, яхшы олгъан олса, 19ве ишлевнинъ еринде беяз бир шишик я да беяз я къырмызылы тюстеки бир леке пейда олгъан олса, о руханийге кетсин. 20Руханий оны бакъсын. Эгер хаста ери терининъ ичине кирип кеткен олса, эм де устюндеки сачлар агъаргъан олса, руханий хастаны арам деп илян этсин. Бу – кечиджи тери хасталыгъы. О, ишлев еринде пейда олды. 21Лякин руханий хастаны бакъкъанда, хаста ери устюндеки сачлар агъармагъан олса, эм де терининъ ичине кирип кетмеген олса ве козьге чарпмаса, руханий шу адамны еди куньге башкъа адамлардан айырсын. 22Эгер хасталыкъ тери бою даркъалып башласа, руханий адамны арам деп илян этсин. Бу – кечиджи тери хасталыгъыдыр. 23Эгер парлакъ леке кечмейип, даркъалмагъан олса, бу – ишлевнинъ къабугъыдыр. Руханий адамны темиз деп илян этсин.

24Эгер биревнинъ тенинде атеш яныгъы олса ве яныкъ еринде къырмызылы я беяз леке пейда олса, 25руханий яраны бакъсын. Лекенинъ устюндеки сачлар агъаргъан олса, леке тери ичине кирип кеткен олса, бу – кечиджи тери хасталыгъыдыр. О, янгъан ерде пейда олды. Руханий шу адамны арам деп илян этсин. Бу – кечиджи тери хасталыгъыдыр. 26Лякин эгер руханий парлакъ лекедеки сачлар агъармагъаныны, хаста ери тери ичине кирип кетмегенини ве онынъ къараргъаныны корьсе, о, хастаны еди куньге башкъа адамлардан айырсын. 27Единджи куню руханий хастаны бакъсын. Эгер хаста ери териси бою даркъалгъаныны корьсе, руханий шу адамны арам деп илян этсин. Бу – кечиджи тери хасталыгъыдыр. 28Эгер леке кечмейип, териси бою даркъалмагъан олса, эм де бираз къараргъан олса, бу – яныкътан пейда олгъан бир шишиктир. Руханий адамны темиз деп илян этсин, чюнки бу – яныкъ ярасынынъ изидир.

29Акъайнынъ я да къадыннынъ башында я да сакъалында хаста ери пейда олгъанда, 30руханий хаста ерини бакъсын. Хаста ери тери ичине кирип кеткен олса, устюндеки сачы да индже ве сараргъан олса, руханий адамны арам деп илян этсин. Бу – къуйпадыр, башындаки я да сакъалындаки тери хасталыгъыдыр. 31Руханий къуйпаны бакъсын. Эгер о, тери ичине кирип кетмеген олса, эм де устюндеки сачлары къара олмаса, руханий хастаны еди куньге башкъа адамлардан айырсын. 32Единджи куню руханий хаста ерини бакъсын. Эгер къуйпа даркъалмагъан, устюндеки сачлар сарармагъан ве къуйпа тери ичине кирип кетмеген олса, 33хастаны тыраш этмек керек. Амма къуйпа ерини тыраш этмеге олмаз. Руханий хастаны даа еди куньге башкъа адамлардан айырсын. 34+Единджи куню руханий къуйпа ерини бакъсын. Къуйпа териси бою даркъалмагъан олса ве тери ичине кирип кетмеген олса, руханий хастаны темиз деп илян этсин. Хаста адам урбаларыны ювсун ве темиз сайылсын. 35Хаста темизленген сонъ, къуйпа онынъ териси бою даркъалып башласа, 36руханий оны кене бакъсын. Къуйпа териси бою даркъалгъан олса, руханий сараргъан сачны къыдырмасын. Шу адам арамдыр. 37Эгер къуйпа олгъаны киби къалса ве устюнде къара сач осип чыкъса, демек, къуйпа кечкендир. Адам темиздир. Руханий оны темиз деп илян этсин.

38Акъай я да къадыннынъ тенинде беяз лекелер пейда олгъанда, 39руханий оларгъа бакъсын. Эгер теридеки лекелер акъчиль беязлы олсалар, бу тери устюнде чыкъкъан адий бурьтюк тёкюлювидир. Адам темиздир. 40Эгер биревнинъ сачы тёкюлип битсе, бу адам таздыр. О темиз. 41Эгер башынынъ огдеки сачлары тёкюлип битсе, бу тазлашкъан манълайлы адамдыр. О темиз. 42Эгер тазда я да тазлашкъан манълайда беязлы-къырмызылы леке олса, анда тери хасталыгъы чыкъкъандыр. 43Руханий адамны бакъсын. Тазындаки я да тазлашкъан манълайындаки шишик беязлы-къырмызылы олып, тери хасталыгъына ошагъаныны корьсе, 44адам тери хасталыгъына огърагъандыр. О, арамдыр. Башындаки хасталыгъы ичюн руханий оны арам деп илян этсин.

45Тери хасталыгъы олгъан адам озь урбасыны йыртсын, сачларыны дагъытсын. Адам агъзына къадар къапалы олсун ве: «Арам! Арам!» – деп къычырсын. 46+Бутюн хаста олгъан вакътында о, арам сайылсын. О, башкъа адамлардан айры, ордудан тыш ерде яшасын.

Куф акъкъында къанун

47Урбада куф корюльгенде: юнь я да кетен бир урбада, 48юнь я да кетен, я да тери я териден япылгъан шейде пейда олгъанда, 49ве урбада, териде, орьме я да токъума безде, териден япылгъан насылдыр шейде ешильтим я да къырмызылы леке корюльгенде, бу – кечиджи куфтир. Шу шейни руханийге косьтермек керек. 50Руханий шу шейни бакъсын ве еди куньге оны айры къалдырсын. 51Единджи куню руханий шу шейни бакъсын. Эгер урбадаки, юнь я да кетен, теридеки я да териден япылгъан башкъа бир шейнинъ устюнде куф даркъалгъан олса, бу – кечиджи куфтир. О, арам. 52Руханий устюнде куфу олгъан урбаны, я да юнь я кетен, я да териден япылгъан бирде-бир шейни якъсын, чюнки бу – кечиджи куфтир. Оны якъмакъ керек.

53Эгер руханий урбадаки, орьме я да токъума безде, я да териден япылгъан бирде-бир шейнинъ устюндеки куф даркъалмагъаныны корьсе, 54руханий куф олгъан шейни ювмагъа буюрсын. Сонъ шу шейни даа еди куньге айры къалдырсын. 55Куф тийген шей ювулгъан сонъ, руханий оны бакъсын. Эгер куф денъишмеген олса, о, даркъалмагъан олса да, о, эп бир арамдыр. Куф шейнинъ онъ я да терс тарафыны ургъаны фаркъы ёкъ, оны эп бир якъмакъ керек. 56Эгер ювулгъан сонъ куф козьге чарпмаса, руханий о куфлю ерни урбадан, териден я да орьме я да токъума безден йыртсын. 57Эгер куф шу урбада, орьме я да токъума безде я да териден япылгъан бирде-бир шейнинъ устюнде кене чыкъса, бу – кечиджи куфтир. Куфлю шейни якъмакъ керек. 58Эгер ювулгъан урбадан, орьме я да токъума безден я да териден япылгъан бирде-бир шейнинъ устюнден куф кетсе, оларны бир даа ювмакъ керек. Сонъ олар темиз оладжакъ.

59Мына юнь я да кетен урбасында, орьме я да токъума безден я да териден япылгъан бирде-бир шейде пейда олгъан куф акъкъында ве шу шейлерни арам я да темиз илян эткени акъкъында къанундыр.

14

Тедавийленген адамларнынъ темизленюви акъкъында

14^1РАББИ Мусагъа бойле деди:

2+– Мына тери хасталыгъы олгъан адамны насыл темизлемек акъкъында къанундыр. Меселени руханийге бильдирсинлер. 3Руханий ордудан тыш чыкъып, хастаны бакъсын. Эгер хаста озь тери хасталыгъындан тюзелип яхшы олгъан олса, 4+руханий темизленеджек адам ичюн эки тири элял къушны, кедр терегини, ачыкъ къырмызы йипни ве эзов отуны алып кетирмеге буюрсын. 5Руханий чокъракъ сувунен толдурылгъан балчыкъ бардакъ устюнде бир къушны соймагъа эмир этсин. 6Сонъ руханий сагъ къалгъан къушны алсын ве оны, эм де кедр терегини, ачыкъ къырмызы йипни ве эзов отуны чокъракъ сувунынъ устюнде союлгъан къушнынъ къанына батырсын 7+ве тери хасталыгъындан темизленеджек адамгъа еди кере сепсин. Сонъ руханий хастаны темиз деп илян этсин, тири къушны исе чёльге йиберсин.

8+Темизленеджек адам урбаларыны ювсун, бутюн сачларыны тыраш этсин, сувнен ювунсын, ве сонъра темиз оладжакъ. Сонъ онынъ ордугъа кирмеге акъкъы оладжакъ, амма еди кунь о озь чадырындан тыш яшасын. 9Единджи куню о башындаки бутюн сачларыны, сакъалыны, къашларыны ве тенинде олгъан бутюн сачларны тыраш этсин, урбаларыны ювсун, беденини де сувнен ювсун. Сонъ о, темиз оладжакъ.

10Секизинджи куню о, эки къусурсыз къозуны, бир йыллыкъ къусурсыз къойны, ашлыкъ бахшышы оларакъ зейтюн ягъынен къарыштырылгъан учь чанакъ[*] энъ яхшы богъдай унны ве бир кучюк бардачыкъ[*] зейтюн ягъыны алып кетирсин. 11Темизлеген руханий бутюн бу шейлерни ве темизленеджек адамны РАББИнинъ огюне Корюшюв Чадырынынъ кириши огюне къойсун. 12Руханий бир къозуны алып, оны кучюк бардачыкъ зейтюн ягъынен берабер къабаат ичюн къурбан оларакъ кетирсин ве салландырыладжакъ бахшыш оларакъ РАББИнинъ огюнде котерсин. 13+О, къозуны азиз ерде, гуна ичюн къурбан ве бутюнлей якъыладжакъ къурбан союлгъан ерде сойсун. Къабаат ичюн бу къурбан – гуна ичюн къурбан кибидир. О, руханийнинъки олсун. Бу – улу азизликтир. 14+Руханий къабаат ичюн къурбаннынъ бираз къаныны алсын ве темизленеджек адамнынъ онъ къулагъынынъ мемесине, онъ къолунынъ баш пармагъына ве онъ аягъынынъ баш пармагъына сюртсюн. 15Сонъ руханий бираз зейтюн ягъыны сол авучына тёксюн, 16онъ къолунынъ пармагъыны сол авучындаки ягъгъа батырсын ве РАББИнинъ огюне еди кере ягъны сепсин. 17Сонъ авучындаки ягъны руханий темизленеджек адамнынъ онъ къулагъынынъ мемесине, онъ къолунынъ баш пармагъына, онъ аягъынынъ баш пармагъына, къабаат ичюн къурбандан олгъан къан ерлерине сюртсюн. 18Авучында къалгъан зейтюн ягъыны руханий темизленеджек адамнынъ башына къойсун ве РАББИнинъ огюнде онынъ ичюн одеме этсин.

19Руханий гуна ичюн къурбанны кетирсин, темизленеджек адамнынъ ичюн одеме этсин ве оны озь арамлыгъындан темизлесин. Сонъра о, бутюнлей якъыладжакъ къурбанны кетирсин. 20Руханий бутюнлей якъыладжакъ къурбанны ве ашлыкъ бахшышыны къурбанлыкъ устюне къойсун. Бойле этип, о адам ичюн одеме этсин. Сонъ о, темиз оладжакъ.

21Эгер адам фукъаре олып, буларны алмагъа чареси олмаса, о, озю ичюн одеме этмеге, къабаат ичюн къурбан оларакъ, салландырыладжакъ бахшыш оларакъ бир къозуны алып кетирсин, эм де ашлыкъ бахшышы оларакъ зейтюн ягъынен къарыштырылгъан бир чанакъ энъ яхшы богъдай унуны ве бир кучюк бардачыкъ зейтюн ягъыны алып кетирсин. 22Эм де кучю олгъаны къадар, эки кийик гогерджинни я да эки гогерджин баласыны алсын. Олардан бири – гуна ичюн къурбан, экинджиси исе – бутюнлей якъыладжакъ къурбан олсун.

23Темизленювининъ секизинджи куню о, оларны руханийге, Корюшюв Чадырынынъ киришине, РАББИнинъ огюне кетирсин. 24Руханий къабаат ичюн къурбан къозусыны ве кучюк бардачыкъ зейтюн ягъыны алсын ве буларны салландырыладжакъ бахшыш оларакъ РАББИнинъ огюнде котерсин. 25+Къабаат ичюн къурбан къозусыны чалсын. Руханий къабаат ичюн къурбаннынъ бираз къаныны алсын, темизленеджек адамнынъ сагъ къулагъынынъ мемесине, онъ къолунынъ баш пармагъына ве онъ аягъынынъ баш пармагъына сюртсюн. 26Сонъ руханий сол авучына бираз зейтюн ягъыны тёксюн. 27Сагъ пармагъыны сол авучнынъ ягъына батырсын ве РАББИнинъ огюнде еди кере сепсин. 28Сонъ авучындаки ягъны руханий темизленеджек адамнынъ онъ къулагъынынъ мемесине, онъ къолунынъ баш пармагъына, онъ аягъынынъ баш пармагъына, къабаат ичюн къурбандан олгъан къан ерлерине сюртсюн. 29Авучында къалгъан зейтюн ягъыны руханий темизленеджек адамнынъ башына къойсун ве РАББИнинъ огюнде онынъ ичюн одеме этсин. 30Темизленеджек адамнынъ кетирген шейине коре, о, бир кийик гогерджинни я да бир гогерджин баласыны алсын 31ве бир къушны гуна ичюн къурбан оларакъ кетирсин, экинджисини исе ашлыкъ бахшышынен берабер бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ кетирсин. Бойле этип, руханий темизленеджек адам ичюн РАББИнинъ огюнде одеме этсин.

32Бу, тери хасталыгъы олгъан, амма темизленген вакътында ёкъсул олгъан адам акъкъында къанундыр.

Эв устюндеки куф акъкъында

33РАББИ Мусагъа ве Харунгъа бойле деди:

34– Мен сизге мульк оларакъ береджек Ханаан топрагъына киргенинъизде, топрагъынъыздаки эвлеринъизге куфни ёлласам, 35эв саиби руханийге барсын, эвинде куфке ошагъан шей пейда олгъаны акъкъында хабер этсин. 36Руханий эвге кирмезден эвель, онынъ буюргъанына коре, эв ичиндеки эписи шейлерни тышкъа чыкъарсынлар. Ёкъса эв ичиндеки бутюн шейлер арам оладжакълар. Бундан сонъ руханий эвни корьмеге кельсин. 37О, куфке бакъсын. Эгер эв диварларындаки куф ешильтим я да къырмызылы лекелер олып, диварнынъ ичине кирип кеткен олса, 38руханий эвден киришине чыкъсын ве эвни еди куньге къапатсын. 39Единджи куню руханий артына къайтсын ве кене эвни бакъсын. Эгер о, куф диварлар бою даркъалгъаныны корьсе, 40руханий куфлю ташларны чыкъармагъа ве шеэрден тышарыгъа, арам бир ерге атмагъа буюрсын. 41Эвнинъ ичини къырсынлар ве къырылгъаныны шеэрден тышарыгъа, арам бир ерге тёксюнлер. 42Чыкъарылгъан ташларнынъ ерине башкъа ташларны къойсунлар, эвни янъы тобанлы балчыкънен сыласынлар.

43Ташлары чыкъарылып, сылавы къырылып, янъыдан сылангъан эвнинъ диварларында куф кене пейда олса, 44руханий барып эвни бакъсын. Куф эв бою даркъалгъан олса, бу – кечиджи куфтир. Эв арамдыр. 45Бу эвни йыкъмакъ керек, ташларыны, тахталарыны, бутюн сылавыны да шеэрден тышарыгъа, арам бир ерге атмакъ керек.

46Эвнинъ къапалы олгъан куньлеринде эвге кирген бирев акъшамгъа къадар арам олур. 47+О эвде ятып юкълагъан я да аш ашагъан адам озь урбаларыны ювмакъ керек.

48Эвни янъыдан сылагъандан сонъ, руханий эвге кирип бакъкъанда, куф даркъалмагъаныны корьсе, руханий эвни темиз деп илян этсин, чюнки куф кечкен эди. 49+Эвни темизлемек ичюн, о, эки къушны, кедр терегини, ачыкъ къырмызы йипни ве эзов отуны алсын 50ве чокъракъ сувунен толдурылгъан балчыкъ бардакъ устюнде бир къушны чалсын. 51Сонъ кедр терегини, эзов отуны, ачыкъ къырмызы йипни ве тири къушны алсын, оларны союлгъан къушнынъ къанына ве чокъракъ сувуна батырсын, эвнинъ устюне еди кере сепсин. 52Бойле этип, о, эвни къушнынъ къанынен, чокъракъ сувунен, тири къушнен, кедр терегинен, эзов отунен ве ачыкъ къырмызы йипнен темизлейджек. 53Сонъра тири къушны шеэрден тыш, тарлагъа йиберсин ве эв ичюн одеме этсин. Сонъ эв темиз олур.

54Эр тюрлю тери хасталыгъы, къуйпа, 55урба устюндеки ве эв ичиндеки куф, 56шишик, къабукълы яра ве парлакъ лекелер акъкъында къанундыр. Булар не вакъыт арам, не вакъыт темиз олгъаны бу къанунгъа коре белли олсун. Тери хасталыгъы ве куф акъкъындаки къанун будыр.

15

Арамлангъан адамлар акъкъында къанун

15^1РАББИ Мусагъа ве Харунгъа бойле деди:

2– Исраиль огъулларына бойле илян этинъиз:

Адамнынъ беденинден бир акъув олгъанда, озь акъувындан о адам арамдыр. 3Акъувы ичюн арамлыкъ акъкъында къанун будыр. Акъув акъа берсе де, акъып битсе де, адам энди арамдыр. 4Акъувы олгъан адамнынъ яткъан эр тюрлю тёшеги, отургъан эр бир ери арамдыр. 5+Ким онынъ яткъан ерине токъунса, озюни ве озь урбаларыны сувнен ювмакъ керек. Акъшамгъадже о, арам олур. 6Ким акъувы олгъан адамнынъ отургъан ерине отурса, озюни ве озь урбаларыны сувнен ювмакъ керек. Акъшамгъадже о, арам олур. 7Ким акъувы олгъан адамнынъ тенине токъунса, озюни ве озь урбаларыны сувнен ювмакъ керек. Акъшамгъадже о, арам олур. 8Акъувы олгъан адам темиз адамгъа тюкюрсе, шу адам озюни ве озь урбаларыны сувнен ювмакъ керек. Акъшамгъадже о, арам олур. 9Акъувы олгъан адам отургъан эр араба акъшамгъадже арам олур. 10Ким онынъ отургъан бирде-бир шейге токъунса, акъшамгъадже арам олур. Ким буларнынъ бирде-бир шейини ташыса, о, озюни ве озь урбаларыны сувнен ювмакъ керек. Акъшамгъадже о, арам олур. 11Акъувы олгъан адам къолларыны ювмаздан биревге токъунса, о адам озюни ве озь урбаларыны сувнен ювмакъ керек. Акъшамгъадже о, арам олур. 12+Акъувы олгъан адам бирде-бир балчыкъ бардакъкъа токъунса, оны парламакъ керек. Агъачтан япылгъан эр бир савутны сувнен ювмакъ керек.

13Акъувы олгъан адамнынъ акъувы кесильген сонъ, о темизленмек ичюн еди кунь беклесин. Сонъ о, урбаларыны ювсун. Озь беденини о, чокъракъ сувунен ювмакъ керек. Сонъ о, темиз олур. 14+Секизинджи куню о, эки кийик гогерджинни я да эки гогерджин баласыны алсын, РАББИнинъ огюне, Корюшюв Чадырынынъ киришине кельсин ве оларны руханийге берсин. 15Руханий бирини гуна ичюн къурбан оларакъ, экинджисини исе бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ кетирсин. Бойле этип, руханий онынъ акъувы ичюн РАББИнинъ огюнде одеме этсин.

16+Бир акъайнынъ урлугъы акъкъанда, о, бутюн беденини сувнен ювсун. Акъшамгъадже о, арам олур. 17Урлукъ тийген эр бир урба я да териден япылгъан шей де ювулсын. Акъшамгъадже о, арам олур. 18Акъай къадыннен ятып, акъайда урлугъы акъкъанда, олар экиси де сувнен ювунсынлар. Акъшамгъадже олар арам олур.

19+Къадыннынъ устю кирленгенде, онынъ беденинден къан акъкъанда, о, темизленмек ичюн, еди кунь беклесин. Онъа токъунгъан эр ким акъшамгъадже арам олур. 20Устю кирленген вакътында, темизленюв вакътында къадыннынъ эр яткъан, эм де эр отургъан ери арам олур. 21Ким къадыннынъ тёшегине токъунса, озюни ве озь урбаларыны сувнен ювмакъ керек. Акъшамгъадже о, арам олур. 22Ким къадыннынъ отургъан насылдыр шейине токъунса, озюни ве озь урбаларыны сувнен ювмакъ керек. Акъшамгъадже о, арам олур. 23Къадыннынъ яткъан тёшегине я да отургъан шейине токъунгъан эр кес акъшамгъадже арам олур. 24+Эгер акъайы онен ятса, онынъ арамлыгъы акъайына кечеджек. О акъай еди кунь арам олур, ве о, ятаджакъ тёшек де арам олур.

25+Къадыннынъ устю кирленген куньлеринден тыш вакъытта онынъ къан акъувы олгъанда, я да акъув адеттеки куньлеринден сонъ девам эткенде, устю кирленген куньлериндеки киби, бутюн акъув куньлеринде о, арам олур. 26Устю кирли олгъан вакътында киби, бутюн акъув вакътында о яткъан эр бир тёшек, эр бир отургъан шей арам олур. Бу, устю кирленген вакътында, темизленюв вакътында олгъан арамлыкъкъа ошай. 27Оларгъа токъунгъан эр ким арам олур. О озюни ве озь урбаларыны сувнен ювмакъ керек. Акъшамгъадже о, арам олур.

28Онынъ акъувы биткен сонъ, къадын еди кунь беклесин. Сонъ о, темиз олур. 29+Секизинджи куню о, эки кийик гогерджинни я да эки гогерджин баласыны алсын ве оларны руханийге, Корюшюв Чадырынынъ киришине кетирсин. 30Руханий бирини гуна ичюн къурбан оларакъ, экинджисини исе бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ чалсын. Бойле этип, руханий онынъ акъувы ичюн РАББИнинъ огюнде одеме этсин.

31+Бойле этип, Исраиль огъулларыны арамлыкътан къорчаланъыз. Ойле олмаса, оларнынъ арасында олгъан Мескенимни арамлайджакълар ве озь арамлыгъында оледжеклер.

32Будыр – адамны арам эткен акъув ве урлукънынъ акъувы акъкъында къанун, 33эм де темизленюв вакътында устю кирленген къадын, акъувлары олгъан акъай я да къадын, арам олгъан къадыннен яткъан акъай акъкъында къанундыр.

16

Элялланув акъкъында

16^1+РАББИнинъ огюне ябанджы атешнен кельген Харуннынъ эки огълунынъ олюминден сонъ, РАББИ Мусанен лаф этти. 2+РАББИ Мусагъа бойле деди:

– Харун агъанъа айт ки, онъа ольмемек ичюн, перденинъ артындаки Энъ Мукъаддес Ерге, Сандыкънынъ устюндеки Мерамет Ерининъ огюне истеген вакътында кирмесин. Мерамет Ерининъ устюнде Мен булут ичинде корюнирим. 3Харун Энъ Мукъаддес Ерге гуна ичюн къурбан яш бузавынен ве бутюнлей якъыладжакъ къурбанлыкъ къочкъарынен кирсин. 4+Устюне мукъаддес кетен халат кийсин, тюбюнде кетен штан олсун, белини кетен къушакънен багъласын ве кетен чалма сарсын. Бу – мукъаддес урбалардыр. Озю сувнен ювунгъан сонъ, о, оларны кийсин. 5О, Исраиль огъулларынынъ джемаатындан гуна ичюн къурбан оларакъ эки текени ве бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ бир къочкъарны алсын.

6Харун озь гунасы ичюн къурбан оларакъ бир бузавны кетирсин ве бойле этип, озю ве къорантасы ичюн одеме этсин. 7Сонъ эки текени алсын ве оларны РАББИнинъ огюнде, Корюшюв Чадырынынъ кириши огюнде къойсун. 8Харун эки теке акъкъында джереп чексин. Бир теке РАББИге олсун, экинджиси къувалансын[*]. 9Харун джерепте РАББИге тюшкен текени алсын ве оны гуна ичюн къурбан оларакъ чалсын. 10Джерепке коре къуваланаджакъ текени исе РАББИнинъ огюнде тири алда къойсун, онынъ ярдымынен одеме этсин ве сонъ оны сахрагъа къуваласын[*].

11Харун озь гунасы ичюн къурбан оларакъ бузавны кетирсин, онынъ ве онынъ эви ичюн одеме этсин ве гунасы ичюн къурбан бузавны чалсын. 12РАББИнинъ огюндеки къурбан еринден къорларны алсын, комюр табагъына толдурсын, уфалгъан хош къокъулы отлардан эки толу авуч алып, перде артына кирсетсин. 13+Анда къокъулы отларны РАББИнинъ огюнде атеш устюне къойсун. Къокъу булуты Шаатлыкъ устюндеки Мерамет Ерини къаплар. Харун ойле япса, ольмез. 14Сонъ бузавнынъ бираз къаныны алсын ве пармагъынен Мерамет Ерининъ устюне, шаркъ тарафына сепсин. Бираз къанны озь пармагъынен Мерамет Ерининъ огюне еди кере сепсин.

15Сонъ халкънынъ адына гуна ичюн къурбан оларакъ текени чалсын, онынъ къаныны перде артына кирсетсин, бузавнынъ къанынен не япкъан олса, айны шуны япсын: оны Мерамет Ерининъ устюне ве Мерамет Ерининъ огюне сепсин. 16Бойле этип, Мукъаддес Ер ичюн, Исраиль халкъынынъ арамлыгъы, джинаетлери ве эр бир гуналары ичюн одеме этсин. Оларнен берабер булунгъан, оларнынъ арамлыкълары ичинде ерлешкен Корюшюв Чадырынен айны шуны япсын. 17Харун Мукъаддес Ерде одеме этмек ичюн киргенден тышары чыкъмагъандже, Корюшюв Чадырында башкъа ич бир кимсе булунмасын. Бойлеликнен, о, озю, къорантасы ве бутюн Исраиль джемааты ичюн одеме этсин. 18+Харун РАББИнинъ огюндеки къурбан ерине чыкъсын ве онынъ ичюн одеме этсин. Бузавнынъ бираз къаныны ве текенинъ бираз къаныны алсын ве къурбан ерининъ бойнузларына эр тарафлама къойсун. 19Сонъ бираз къанны пармагъынен къурбан ерине еди кере сепсин. Бойле этип, оны азиз этсин ве Исраиль огъулларынынъ арамлыкъларындан элялласын.

Къуваланаджакъ теке

20Мукъаддес Ер ичюн, Корюшюв Чадыры ве къурбан ери ичюн одеме этип битирсин. Сонъ тири текени кетирсин. 21Харун тири текенинъ башына къолларыны къойсун ве онынъ устюнден Исраиль огъулларынынъ бутюн къабаатларыны, джинаетлерини, гуналарыны айтсын ве оларнынъ эписини текенинъ башына юклесин. Сонъ бу иш ичюн айырылгъан бир адамнен бу текени сахрагъа йиберсин. 22+Адам текени сахрагъа ёлласын, ве теке бутюн къабаатларны адам олмагъан ерге алып кетсин.

23+Харун Корюшюв Чадырына кирсин, Энъ Мукъаддес Ерге киргенинде, устюне кийген кетен урбаларыны чыкъарсын ве оларны анда къалдырсын. 24О, азиз ерде сувнен ювунсын ве озь урбаларыны кийсин. Сонъ чыкъсын ве озюнинъ ве халкънынъ адына бутюнлей якъыладжакъ къурбанларны кетирсин ве бойле этип, озю ве халкъы ичюн одеме этсин. 25Гуна ичюн къурбаннынъ ягъыны къурбан ерининъ устюнде якъсын.

26+Къуваланаджакъ текени алып кеткен адам урбаларыны ве озь беденини сувнен ювсун[*]. Сонъ ордугъа кирсин. 27+Гуна ичюн къурбан оларакъ чалынгъан ве къанлары Мукъаддес Ерде одеме этмек ичюн къулланылгъан бузавны ве текени ордудан тыш чыкъарсынлар ве оларны терилеринен, этлеринен ве арамлыкъларынен берабер якъсынлар. 28Буларны якъкъан адам озь урбаларыны ве озь беденини сувнен ювсун. Сонъ ордугъа кирсин.

Одеме этюв куню

29+Сиз ичюн бойле эбедий низамнаме олсун: единджи айнынъ онунджы куню алчакъгонъюлли олунъыз ве ишке янашманъыз. Эм озьлеринъиз, эм аранъызда яшамакъ ичюн ерлешкен кельмешеклер буны япсынлар. 30Шу куню сизлер ичюн одеме этелер, РАББИнинъ огюнде сиз азиз олунъыз деп, сизлерни бутюн гуналарынъыздан темизлейлер. 31О кунь сиз ичюн энъ муим раатлыкъ кунюдир. Алчакъгонъюлли олунъыз. Бу – эбедий низамнамедир. 32+Бабасы ерине руханийликке багъышлангъан ве ягънен сюртюльген руханий одеме этсин. О мукъаддес кетен урбаларыны кийсин 33ве Азиз Ер ве Корюшюв Чадыры ичюн одеме этсин. Къурбан ери, руханийлер ве бутюн джемаат халкъы ичюн де одеме этсин.

34Бу сиз ичюн эбедий низамнаме олсун: Исраиль халкъынынъ бутюн гуналары ичюн йылда бир кере одеме этсинлер.

РАББИ Мусагъа насыл буюргъан олса, ойле де япылгъан эди.

17

Къаннынъ азизлиги

17^1РАББИ Мусагъа бойле деди:

2– Харунгъа, онынъ огъулларына ве эписи Исраиль огъулларына бойле илян эт:

РАББИнинъ буюргъаны будыр. 3Исраиль халкъындан олгъан бирев ордуда я да ордудан тышарыда бузавны, къойны я да эчкини сойса, 4лякин оны Корюшюв Чадырынынъ киришине, РАББИге къурбан оларакъ Онынъ Мескени огюне кетирмеген олса, о адам къан тёккенинде къабаатлы оладжакъ. Шу адам къан тёккен киби оладжакъ ве халкъ арасындан ёкъ этильсин. 5+Исраиль огъуллары тарлада сойгъан къурбанларыны РАББИнинъ огюне, Корюшюв Чадырынынъ киришине, руханийге кетирсинлер ве оларны РАББИге олгъан аманлыкъ къурбанлары оларакъ чалсынлар. 6+Руханий къанны Корюшюв Чадырынынъ киришиндеки РАББИнинъ къурбан ерине сепсин, ягъыны РАББИге якъсын, ве о, хош къокъу олсун. 7+Исраиллилер ёлдан урулып хызмет эткен теке путларына бир даа къурбан чалмасынлар.

Бу, исраиллилернинъ несиллерине эбедий низамнаме олсун. 8Оларгъа даа бойле айт:

Исраиль халкъындан я да араларында яшагъан кельмешеклерден бирев бутюнлей якъыладжакъ къурбан кетиргенде, 9+оны РАББИге къурбан оларакъ Корюшюв Чадырынынъ киришине кетирмесе, о адам халкъ арасындан ёкъ этильсин.

10+Эгер Исраиль халкъындан я да араларында яшагъан кельмешеклерден бирев насылдыр къан ашаса, Мен къан ашагъан адамнынъ къаршысына чыкъаджагъым ве оны халкъ арасындан ёкъ этеджегим. 11+Теннинъ джаны къандадыр. Мен оны сизге къурбан ери ичюн бердим, онен сизинъ джанларынъыз ичюн одеме этильсин. Бу къан джан ичюн одеме эте. 12Шунынъ ичюн Мен Исраиль халкъына бойле дейим: сизлерден ич бир адам къанны ашамасын, аранъызда яшагъан кельмешеклер де къанны ашамасынлар.

13+Исраиль огъулларындан я да аранъызда яшагъан кельмешеклерден бир адам авда ашамагъа мумкюн олгъан кийик айванны я да къушны туткъанда, къаныны топракъкъа акъызсын ве оны топракънен къапатсын. 14Онынъ къаны – эр бир теннинъ джаныдыр. Къандыр онынъ джаны. Шунынъ ичюн Мен Исраиль огъулларына бойле дейим: ич бир тенден къан ашаманъыз. Онынъ къаны – эр бир теннинъ джаныдыр. Оны ашагъан эр кес ёкъ этильсин.

15+Исраиллилерден я да кельмешеклерден олгъан бир адам айваннынъ олюсини я да кийик айван парчалагъан айваннынъ этини ашаса, озь урбаларыны ве озь беденини сувнен ювсун. Акъшамгъадже о, арам олур. Сонъра о, темиз олур. 16Эгер урбаларыны ювмайып, озю де ювунмаса, о, къабаатлы олур.

18

Озь яшайышында азизлик акъкъында

18^1РАББИ Мусагъа бойле деди:

2– Исраиль халкъына бойле айт:

Мен – РАББИм, сизинъ Алланъыз. 3+Сизлер яшагъан Мысыр топрагъындаки адамларнынъ япкъанларыны япманъыз. Мен сизни алып кетеджек Ханаан топрагъындаки адамларнынъ япкъанларыны да япманъыз. Оларнынъ низамнамелерине коре яшаманъыз. 4Меним къарарларымны беджеринъиз, Меним низамнамелеримни тутунъыз ве оларгъа коре яшанъыз. Мен – РАББИм, сизинъ Алланъыз. 5+Меним низамнамелеримни ве къарарларымны тутунъыз ве беджеринъиз. Оларны беджерген адам оларнынъ ярдымынен яшайджакъ. Мен – РАББИм.

6Ич кимсе озь сой-сопунен ятмагъа ниетленмесин. Мен – РАББИм.

7Ананънен ве бабанънен ятма. Ананънен ятма. О, сенинъ ананъдыр.

8+Бабанънынъ апайынен ятма. Бу – бабанънынъ аврет ерлерининъ ачылышыдыр.

9+Озь татанънен, къызкъардашынънен, бабанънынъ къызынен я да ананънынъ къызынен ятма. Олар сенинъ къорантанъда я да башкъа къорантада догъгъан олса да, эп бир оларнен ятма.

10Огълунънынъ къызынен я да къызынънынъ къызынен ятма. Бу – сенинъ аврет ерлеринънинъ ачылышыдыр.

11Бабанъдан догъгъан, бабанънынъ апайынынъ къызынен ятма. О – сенинъ татанъ я да къызкъардашынъ. Онен ятма.

12Аланънен ятма. О – бабанънынъ догъмушыдыр.

13Тизенънен ятма. О – ананънынъ догъмушыдыр.

14Эмдженънен ятма ве онынъ апайына якъынлашма. О, сенинъ дудунъдыр.

15+Келининънен ятма. О – огълунънынъ апайыдыр, онен ятма.

16+Дудунънен ятма. Бу – агъанънынъ аврет ерлерининъ ачылышыдыр.

17+Къадыннен ве онынъ къызынен ятма. Огълунынъ къызынен ве къызынынъ къызынен ятмагъа ниетленме. Олар къадыннынъ якъын сойларыдыр. Бу – яманлыкътыр.

18+Къадынгъа ве онынъ татасына бирден эвленме. Ёкъса олар бири-бирини куньлер. Сенинъ апайынъ сагъ олгъанда, онынъ татасынен я да къызкъардашынен ятма.

19+Апайынъ устю кирли олгъанда, онен ятмакъ ичюн якъынлашма.

20+Башкъа адамнынъ апайынен ятма. Ёкъса сен урлугъынъны йиберип, арамланырсынъ.

21Эвлятларынъны атештен кечирип, Молек путуна берме ве бунынънен Алланънынъ Адыны яманлама. Мен – РАББИм.

22+Апайнен яткъанынъ киби, акъайнен ятма. Бу, пистир.

23+Насылдыр айваннен ятма. Ёкъса сен урлугъынъны йиберип, арамланырсынъ. Къадын да джынсий мунасебетте булунмакъ ичюн айваннынъ огюне турмасын. Бу, пистир.

24Бутюн айтылгъанларынен озюнъни арамламанъыз. Мен огюнъизден бутюн къувалайджакъ халкълар айны бу ишлернен озьлерини арамладылар. 25+Бутюн топракъ арам олды. Шунынъ ичюн Мен халкъларны бутюн яманлыкълары ичюн джезаларым, ве ер юзю онынъ устюнде яшагъанларны къусаджакъ.

26Сизлер исе, эм исраиллилерден олгъан, эм аранъызда яшагъан кельмешеклерден олгъан эр кес Меним низамнамелеримни ве къарарларымны беджеринъиз, бу пис ишлерни япманъыз. 27Бу топракъта сизден эвель яшагъан халкълар бутюн бу пис шейлерни япа эдилер, ве топракъ арам олды. 28Топракъ сизден эвель яшагъан халкъларны къускъаны киби, сиз топракъны арамлайджакъ вакъытта о, сизлерни де къусаджакъ.

29Бойле пис шейлерни япкъан адамларнынъ джанлары халкъ арасындан ёкъ этиледжеклер.

30Буюргъанларымны беджеринъиз ве сизден эвель олгъан адамларнынъ пис низамнамелерини тутманъыз, оларнынъ себебинден арам олманъыз. Мен – РАББИм, сизинъ Алланъыз.

19

Азизлик ве адалетлик акъкъында къанунлар

19^1РАББИ Мусагъа бойле деди:

2+– Исраиль джемаатына бойле айт:

Азиз олунъыз, чюнки Мен, РАББИ, сизинъ Алланъыз – азизим.

3+Эр кес ана-бабасына сайгъы бильдирсин. Раатлыкъ куньлеримни тутунъыз. Мен – РАББИм, сизинъ Алланъыз.

4+Башкъа аллаларгъа барманъыз. Озюнъизге иритильген маденден путларны япманъыз. Мен – РАББИм, сизинъ Алланъыз.

5+РАББИге аманлыкъ къурбаныны кетиргенде, о къабул этильсин деп, чалынъыз. 6Къурбан этини къурбан чалгъан куню ве келеджек куню ашамакъ мумкюн. Учюнджи кунюне къалгъан этни исе якъмакъ керек. 7Эгер бир адам оны учюнджи куню ашаса, о, пис шей олур. Бу къурбан къабул олунмаз. 8Оны ашагъан адам гуна къазаныр, чюнки о, РАББИнинъ азизлигини, адий шейни киби, бакъты. Шу адам халкънынъ арасындан ёкъ этильсин.

9+Топрагъынъызда берекет джыйгъанда, тарланынъ кенарларыны орманъыз. Оракъ вакътында ерге тюшип къалгъан башакъларны джыйманъыз. 10+Багъынъызда эр бир юзюм салкъымыны джыйманъыз, ерге тюшкен юзюм данелерини топламанъыз. Буны фукъарелерге ве кельмешеклерге къалдырынъыз. Мен – РАББИм, сизинъ Алланъыз.

11+Хырсызламанъыз. Ялан айтманъыз. Бири-биринъизни алдатманъыз.

12+Ялангъа Меним Адымнен ант этменъиз. Алланъызнынъ Адына адий адгъа киби янашманъыз. Мен – РАББИм.

13+Якъын адамнынъ джаныны агъыртманъыз, онынъ малы-мулькюни озюнъизге тартып алманъыз.

Ишчинънинъ къазанчыны сабагъа къадар къалдырманъыз.

14Сагъырны къаргъаманъыз. Кёр адамнынъ огюне, сюрюнсин деп, бир шей къойманъыз. Алланъыздан къоркъунъыз. Мен – РАББИм.

15+Адалетсиз суд этменъиз. Фукъаре адамгъа керексиз дикъкъат косьтерменъиз, буюк адамгъа да чокъ урьмет этменъиз. Якъын адамны адалетнен суд этинъиз.

16+Халкънынъ арасында ошекчи олып юрменъиз.

Якъын адамнынъ джанына зарар кетирменъиз. Мен – РАББИм.

17+Юреклеринъизде агъа-къардашынъызгъа къаршы душманлыкъ этменъиз. Якъын адамнынъ гунасыны онъа айтынъыз, ве сонъра онынъ гунасына къошулмазсыз.

18+Яманлыкъкъа къаршы яманлыкъ япманъыз, халкъынъыздан ич бир адамгъа къаршы да яман фикирлерни тутманъыз. Лякин якъын адамны озюнъизни киби севинъиз. Мен – РАББИм.

19+Низамнамелеримни беджеринъиз.

Чешит сой олгъан айванларны чифтлештирменъиз.

Тарланъызгъа эки тюрлю урлукъ сачманъыз.

Эки тюрлю йиптен, юнь ве кетенден токъулгъан урба кийменъиз.

20Бир акъай къадыннен яткъанда ве урлугъыны йибергенде, къадын исе къул олып, башкъа адамгъа нишанлы олса, амма даа азатлыкъкъа сатын алынмагъан олса, я да о даа азатлыкъкъа йиберильмеген олса, экисини джезаламакъ керек, амма ольдюрмемек, чюнки къадын азат дегиль. 21Акъай РАББИге, Корюшюв Чадырынынъ киришине къабаат ичюн къурбан оларакъ къабаат къочкъарыны кетирсин. 22Руханий РАББИнинъ огюнде къабаат къочкъарынынъ ярдымынен акъай ве онынъ япкъан гунасы ичюн одеме этсин. Сонъ о адам япкъан гуна багъышланыр.

23Сизге бериледжек топракъкъа кельгенинъизде ве анда чешит тюрлю мейва тереклерини сачкъанынъызда, тереклернинъ мейваларыны ашамагъа олмагъан киби сайынъыз. Учь йыл девамында оларны ашамагъа олмагъан киби сайынъыз. Оларны ашамагъа олмаз. 24Дёртюнджи йылы эписи мейваларыны азиз макътав бахшышы оларакъ РАББИге багъышламакъ керек. 25Бешинджи йылы мейваларыны ашанъыз. Бойле этсенъиз, сизинъ берекетинъиз чокълашыр. Мен – РАББИм, сизинъ Алланъыз.

26+Къаннен олгъан ашны ашаманъыз.

Ырым этменъиз, фал бакъманъыз.

27+Башынъызнынъ чевресиндеки сачларны кесменъиз, сакъалынъызнынъ кенарларыны бозманъыз.

28+Олюлер ичюн тенинъизде яра япманъыз, устюнъизге ине санчып бир тюрлю язы язманъыз. Мен – РАББИм.

29+Къызынъны ороспулыкъ ёлуна къойып, оны арамлама. Ёкъса ороспулыкъ даркъалыр ве ер юзю ахлякъсызлыкъкъа толып ташар.

30+Раатлыкъ куньлеримни тутунъыз. Меним Азиз Ериме урьмет косьтеринъиз. Мен – РАББИм.

31+Рухларнен лаф эткенлерге барманъыз, джинлерни чагъыргъанларны къыдырманъыз. Ёкъса сиз арам олурсыз. Мен – РАББИм, сизинъ Алланъыз.

32+Чал адамнынъ огюнде аякъкъа турунъыз, къартларны урьмет этинъиз ве Алланъыздан къоркъунъыз. Мен – РАББИм.

33+Топрагъынъызда ерлешкен кельмешекни хорламанъыз. 34+Аранъызда яшамакъ ичюн ерлешкен кельмешек сизлер ичюн ерли адам киби олсун, оны озюнъизни киби севинъиз. Сизлер де Мысыр топрагъында кельмешек эдинъиз. Мен – РАББИм, сизинъ Алланъыз.

35Адалетсиз суд этменъиз. Ольчюде, теразеде, микъдарда алдатманъыз. 36+Сизинъ теразенъиз, теразе ташларынъыз, ашлыкънынъ ольчюси эфа ве ичерликнинъ ольчюси хин догъру олсун. Мен – РАББИм, сизни Мысырдан чыкъаргъан Алланъыз.

37Эписи низамнамелеримни ве къарарларымны тутунъыз ве беджеринъиз. Мен – РАББИм.

20

Гуналар ичюн джеза

20^1РАББИ Мусагъа бойле деди:

2+– Исраиль халкъына бойле айт:

Исраиль огъулларынынъ бири я да исраиллилернинъ арасында яшагъан кельмешеклернинъ бири озь баласыны Молек путуна багъышласа, о адам мытлакъа ольдюрильсин. Мемлекетнинъ халкъы оны ташларнен урып ольдюрсин. 3+Шу адам озь баласыны Молек путуна багъышлагъаны ве бойле этип, Меним Азиз Еримни арамлагъаны ве Меним азиз Адымны яманлагъаны ичюн, Мен о адамгъа къаршы чыкъаджагъым ве оны халкъ арасындан ёкъ этеджегим. 4+Шу адам озь баласыны Молек путуна багъышлагъанда, мемлекетнинъ халкъы бунъа козь юмса ве оны ольдюрмесе, 5Мен Озюм шу адамгъа ве бутюн союна къаршы чыкъаджагъым ве халкъ арасындан эм оны, эм о киби Манъа къаршы ороспулыкъ япкъанларнынъ эписини, Молек путунынъ артындан кеткенлерни ёкъ этеджегим.

6+Ким рухларнен лаф эткенлерге ве джинлерни чагъыргъанларгъа барса ве бойле этип, Манъа къаршы ороспулыкъ япса, Мен шу адамгъа къаршы чыкъаджагъым ве оны халкъ арасындан ёкъ этеджегим. 7+Озьлеринъизни элялланъыз ве азиз олунъыз. Мен – РАББИм, сизинъ Алланъыз. 8Низамнамелеримни тутунъыз ве оларны беджеринъиз. Мен – РАББИм, сизлерни азиз этем.

9+Ана-бабасыны къаргъагъан адам мытлакъа ольдюрильсин, чюнки о, ана-бабасыны къаргъады. О, озю озь олюминде къабаатлыдыр.

10+Бир акъай аиле садыкълыгъыны бозып, башкъа къадыннен я да башкъа акъайнынъ апайынен ятса, эм аиле садыкълыгъыны бозгъан адам, эм къадын мытлакъа ольдюрильсин. 11+Бабасынынъ апайынен яткъан адам озь бабасынынъ аврет ерлерини ачкъандыр. Оларнынъ экиси де мытлакъа ольдюрильсинлер. Олар озьлери озь олюминде къабаатлы олурлар. 12+Озь келининен яткъан адам онен берабер мытлакъа ольдюрильсин. Олар пис иш яптылар. Олар озьлери озь олюминде къабаатлылар. 13+Эгер бир акъай къадыннынъ ерине акъайнен ятса, оларнынъ экиси пис ишни япкъанлар. Олар мытлакъа ольдюрильсинлер. Олар озьлери озь олюминде къабаатлылар. 14+Эм къадынгъа, эм онынъ къызына эвленген акъай яман шей япкъандыр. Шу адам ве эки къадын атеште якъылсынлар. Бойле яман шейлер сизинъ аранъызда олмасын. 15+Айваннен яткъан акъай мытлакъа ольдюрильсин. Айванны да ольдюринъиз. 16Айвангъа, онен ятмакъ ичюн, якъынлашкъан къадынны ольдюринъиз. Шу айванны да ольдюринъиз. Олар мытлакъа ольмек керек. Олар озьлери озь олюминде къабаатлылар.

17+Бир акъай озь татасына я да къызкъардашына, бабасынынъ къызына я да анасынынъ къызына эвленсе ве онен ятса, онынъ аврет ерлерини корьсе, бу – масхаралыкътыр. Олар халкъ огюнде ёкъ этильсинлер, чюнки акъай озь татасынынъ я да къызкъардашынынъ аврет ерлерини ачкъандыр. О, къабаатлыдыр. 18+Устю кирли олгъан апайынен яткъан акъай апайнынъ акъувларыны ачкъандыр, къадын да къанларынынъ акъувыны ачкъандыр. Экиси де халкъ арасындан ёкъ этильсин.

19+Тизенъ я да аланънен ятма. Буны япкъан адам озь аврет ерлерини косьтергендир. Олар къабаатлы олурлар.

20+Эмджесининъ апайынен яткъан адам озь эмджесининъ аврет ерлерини ачкъандыр. Олар гуна япкъанлар ве бала корьмейип оледжеклер. 21+Агъа-къардашынынъ апайына эвленген адам озь агъа-къардашынынъ аврет ерлерини ачкъандыр. Олар бала корьмейджек.

22Меним эписи низамнамелеримни ве къарарларымны тутунъыз ве беджеринъиз. Сонъра Мен сизлерни яшамагъа алып кетеджек топракъ сизлерни къусмайджакъ. 23Мен сизлерден къуваджакъ халкъларнынъ низамнамелерине коре яшаманъыз. Олар бунынъ эписини япкъанлары ичюн, Мен оларгъа къаршы ачувландым 24+ве шуны айттым: «Оларнынъ топрагъыны озюнъизге алынъыз. Бал ве сют акъкъан бу мемлекетни Мен сизге берем». Мен – РАББИм, сизинъ Алланъыз. Мен сизни башкъа халкълардан айырдым.

25+Элял айванларны арам айванлардан айырынъыз, эм элял къушларны арам къушлардан айырынъыз. Мен арам деп айыргъан айванларнен, къушларнен ве топракъта чокълашкъан махлюкъларнен озьлеринъизни арамламанъыз. 26+Меним огюмде азиз олунъыз, чюнки Мен, РАББИ – азизим. Сиз Менимки олунъыз деп, Мен сизлерни башкъа халкълардан айырдым.

27+Рухларнен лаф эткен я да джинлерни чагъыргъан апай я да акъай мытлакъа ольдюрильсин. Оларны ташнен урып ольдюринъиз. Олар озьлери озь олюминде къабаатлылар.

21

Руханийлерге берильген эмирлер

21^1+РАББИ Мусагъа бойле деди:

– Харуннынъ огъулларына, руханийлерге бойле айт:

Халкъындан олгъан ич бири ольген адамгъа токъунмасын ве озьлерини арамламасын. 2Ялынъыз якъын союна, ана-бабасына, огълу я да къызына, агъа-къардашына 3я да янында яшагъан, акъайгъа чыкъмагъан къызкъардашына токъунмагъа ве бойле этип, озюни арамламагъа мумкюн. 4Олар халкънынъ ёлбашчылары олып, озьлерини арамлап, азизликлерини джоймагъа акълары ёкъ.

5+Руханийлер башларыны тыраш этмесинлер, сакъалларынынъ уджларыны кесмесинлер, беденлерини аселет яраламасынлар. 6+Олар озь Алласы огюнде азиз олмакъ керек, Алланынъ Адына адий адгъа киби янашмасынлар. Олар РАББИнинъ атеште якъыладжакъ къурбанларыны, Алласынынъ ашыны кетиргенлери ичюн, азиз олмакъ кереклер. 7+Руханий ороспулыкънен арамлангъан апайгъа, я да акъайындан айырылышкъан апайгъа эвленмесин. Руханий Алласынынъ огюнде азиз олмакъ керек. 8+Оны азиз корюнъиз, чюнки о, сизинъ Алланъызнынъ ашыны кетире. Руханий сиз ичюн азиз олсун, чюнки Мен, сизни азиз эткен РАББИ, азизим. 9+Руханийнинъ къызы ороспулыкъ этип, арамлангъанда, озь бабасыны да арамлар. Оны якъмакъ керек.

10+Баш руханий агъа-къардашларынынъ бири олсун, сачларыны дагъытмасын ве урбаларыны йыртмасын. О, башына ягълав ягъыны сюртюльген ве мукъаддес урбаларны киймеге багъышлангъан адам олсун. 11+О, ич бир олюнинъ янына якъынлашмасын. Ольген ана-бабасына биле токъунмасын ве озюни арамламасын. 12+О, Азиз Ерден чыкъмасын ве Алланынъ Азиз Ерининъ азизлигини бозмасын, чюнки о, Алланынъ ягълав ягъы ярдымынен азиз этильген эди. Мен – РАББИм. 13Баш руханий акъай корьмеген къызгъа эвленмек керек. 14+Тул апайгъа, акъайындан айырылышкъан апайгъа, намусына токъунгъан апайгъа я да ороспу апайгъа эвленмесин. Ялынъыз озь халкъындан олгъан, акъай корьмеген къызгъа эвленсин. 15Халкъы арасында о, озь эвлятларынынъ азизлигини бозмасын. Мен – РАББИм, Мен Оны азиз эттим.

16РАББИ Мусагъа бойле деди:

17– Харунгъа бойле анълат:

Сенинъ келеджек эвлятларынъдан къусуры олгъан ич бир адам Аллагъа къурбанлыкъ ашыны кетирмеге якъынлашмасын. 18Къусуры олгъан адам къурбан кетирмесин: не кёр, не топал, не бешаретли, не де сакъат, 19не аягъы я да къолу къырылгъан, 20+не къамбыр, не карлик, не козюнде акъы олгъан, не иринлеген ярасы олгъан, не мараз бурьтюк тёкюлюви олгъан, не де йымырталары зарарлангъан адам. 21Руханий Харуннынъ эвлятларындан олгъан къусурлы ич бириси бутюнлей якъыладжакъ къурбанларны РАББИге кетирмеге якъынлашмасын. Беден эксиклиги олгъаны ичюн, о, къурбанлыкъ ашыны Аллагъа кетирмеге якъынлашмасын. 22Азизликлерден ве энъ буюк азизликлерден олгъан Алланынъ къурбанлыкъ ашыны о, ашамакъ мумкюн. 23Лякин, беден эксиклиги олгъаны ичюн, пердеге кельмесин ве къурбан ерине якъынлашмасын, Азиз Ернинъ азизлигини бозмасын. Мен – РАББИм, Мен оларны азиз эттим.

24Муса буны Харунгъа, онынъ огъулларына ве эписи исраиллилерге айтты.

22

Къурбанларнынъ азизлиги

22^1РАББИ Мусагъа бойле деди:

2– Харунгъа ве онынъ огъулларына буны айт:

Олар Исраиль огъулларынынъ азиз къурбанларына мукъайт олсунлар. Исраиллилер буларны Манъа багъышлайлар, шунынъ ичюн Меним азиз Адыма урьметнен янашсынлар. Мен – РАББИм.

Оларгъа бойле айт:

3+Бутюн келеджек несиллеринъизде эр бир эвлядынъыз Исраиль огъулларынынъ РАББИге багъышлагъан азиз къурбанларына якъынлашса, озю исе арам олса, Мен оны корьмейим деп, оны ёкъ этмек керек. Мен – РАББИм.

4+Харуннынъ эвлятларындан бир адамнынъ тери хасталыгъы, я да акъувы олса, о, эляллангъандже азиз къурбанлардан ашамасын. Олюге тийген ве арам олгъан шейге токъунгъан адам, урлугъы акъкъан адам, 5адамны арамлайджакъ насылдыр махлюкъкъа токъунгъан адам, эр бир арамлыгъы олгъан кишиге токъунгъан адам 6акъшамгъадже арам оладжакъ. О, азиз къурбанларны ашамасын, беденини сувнен ювсун. 7Кунь баткъан сонъ ве о, эляллангъан сонъ, о, азизликлерни ашамагъа мумкюн. Шу – онынъ ашыдыр. 8+Олюнинъ я да айванларнен парчалангъан айванларнынъ этини ашамасын. Ёкъса о, арам оладжакъ. Мен – РАББИм.

9Руханийлер къарарларымны беджерсинлер. Эгер олар сёзлеримни бозсалар, озь башларына гуна къазанаджакълар ве оледжеклер. Мен – РАББИм. Мен оларны азиз эттим.

10+Ич бир чет адам азиз къурбанларны ашамасын. Не руханийнинъ эвинде вакътынджа яшагъан адам, не руханийнинъ ыргъаты азиз къурбанлардан ашамасын. 11+Эгер руханий адамны кумюшке сатын алгъан олса, о адамгъа шуны ашамагъа мумкюн. Руханийнинъ эвинде догъулгъанларгъа да бу ашны ашамагъа мумкюн. 12Руханийнинъ къызы руханий олмагъан огълангъа акъайгъа чыкъса, о, азиз бахшышлардан ашамасын. 13Руханийнинъ къызы тул апай олгъанда я да акъайындан айырылгъанда ве онынъ балалары олмагъанда, о, озь яшлыгъы эвине, бабасынынъ эвине къайтса, о заман бабасынынъ отьмегини ашамагъа мумкюн. Ич бир тыш адам оны ашамасын.

14+Бир адам бильмейип, азиз къурбандан бир шей ашагъанда, руханийге башкъа азиз къурбанны къайтарсын ве янына беш пайда бир пайыны къошсун. 15Руханийлер исраиллилернинъ РАББИге кетирген азиз къурбанларыны урьмет этсинлер. 16Ёкъса, азиз къурбанларны ашагъанда, олар къабаатлы оладжакълар. Мен – РАББИм, Мен къурбанларны азиз эттим.

17РАББИ Мусагъа бойле деди:

18– Харунгъа, онынъ огъулларына ве бутюн Исраиль огъулларына бойле айт:

Исраиллилерден я да араларында яшамакъ ичюн ерлешкен кельмешеклерден бир кимсе насылдыр адагъы я да истегине коре РАББИге бутюнлей якъыладжакъ къурбанны кетиргенде, 19къурбаны къабул этильмек ичюн, бутюнлей къусурсыз тувардан, къойлардан я да эчкилерден олмакъ керек. 20+Къусуры олгъан айванны кетирменъиз, чюнки о, сиз ичюн къабул этильмез. 21Адагъы я да истегине коре РАББИге аманлыкъ къурбаныны кетиргенде, эр бир адам айванны тувардан я да къой-эчкилерден кетирсин. Къабул олунмакъ ичюн, айван къусурсыз олсун. Айваннынъ бир тюрлю беден эксиклиги олмасын. 22Кёр, аягъы сындырылгъан, сакъат, хаста, ярасы иринли олгъан я да мараз бурьтюк тёкюлюви олгъан айванны РАББИге кетирменъиз, оларны РАББИге къурбан еринде якъыладжакъ къурбанлар оларакъ берменъиз. 23Бузав я да къозунынъ мучелери зияде узун я да зияде къыскъа олса, бойле айванны озь истегинен кетирильген къурбан оларакъ кетирмек мумкюн. Лякин адакъ къурбаны оларакъ о, къабул олунмаз. 24Йымырталары эзильген, зарарлангъан, узюльген я да кесильген айванны РАББИге къурбан оларакъ кетирменъиз. Топрагъынъызда буны япманъыз. 25Ябанджыларгъа да бойле айванларны Алланъызгъа къурбанлыкъ ашы оларакъ кетирмеге ёл берменъиз. Оларнынъ эксиклиги бар, ве, къусурлы олгъанлары ичюн, олар сизден къабул олунмаз.

26РАББИ Мусагъа бойле деди:

27+– Бузав, къозу я да улакъ догъгъан сонъ, еди кунь девамында анасы янында олсун. Секизинджи кунюнден сонъ РАББИге атеште якъыладжакъ къурбан оларакъ кетирильмеге ярайджакъ ве къабул олунаджакъ. 28+Лякин не бузавны, не де къозуны анасынен берабер бир куньде сойманъыз.

29+РАББИге шукюр къурбанынъызны кетиргенде, оны ойле чалынъыз ки, къабул олунсын. 30+Этини шу куню ашап битиринъиз, сабагъа къалдырманъыз. Мен – РАББИм.

31Эмирлеримни тутунъыз, оларны беджеринъиз. Мен – РАББИм. 32Меним азиз Адыма урьметсизлик этменъиз. Сонъ Меним азизлигим Исраиль огъулларынынъ арасында булуныр. Мен – РАББИм, сизни азиз этем. 33+Сизинъ Алланъыз олмакъ ичюн, Мен сизни Мысыр топрагъындан алып чыкъардым. Мен – РАББИм.

23

Раббининъ байрамлары акъкъында

23^1РАББИ Мусагъа бойле деди:

2– Исраиль огъулларына РАББИнинъ байрамлары акъкъында бойле айт:

Бу байрамлар – РАББИнинъ байрамларыдыр. О вакъытларда азиз топлашувларны япынъыз. 3+Алты кунь чалышмакъ мумкюн, единджи куню исе – энъ муим раатлыкъ кунюдир, азиз топлашувдыр. Ишке янашманъыз. Эписи яшагъан ерлеринъизде бу – РАББИнинъ Адына раатлыкъ кунюдир.

4Азиз топлашувы олгъан РАББИнинъ байрамлары булардыр. Оларны вакъты-саатинде япынъыз.

Песах ве Маясыз Пишкен Пителер Байрамы

5+Биринджи айда, 14-юнджи кунюнинъ акъшамы – РАББИнинъ Песахыдыр. 6Айны айнынъ 15-инджи куню – РАББИнинъ Маясыз Пишкен Пителер Байрамыдыр. Еди кунь девамында такос пителер ашанъыз. 7Биринджи куню азиз топлашув япынъыз, ишке янашманъыз. 8+Еди кунь девамында РАББИге атеште бутюнлей якъыладжакъ къурбанларны кетиринъиз. Единджи куню мукъаддес топлашув япынъыз, ишке янашманъыз.

9РАББИ Мусагъа бойле деди:

10+– Исраиль огъулларына бойле айт:

Мен сизге береджек топракъкъа кельгенинъизден сонъ, берекет джыйгъанда, берекетинъизнинъ биринджи культесини руханийге беринъиз. 11Культе къабул олунсын деп, руханий оны РАББИнинъ огюнде, раатлыкъ кунюнинъ экинджи куню салласын. 12Культе салланаджакъ куню бир йыллыкъ къусурсыз къозуны бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ РАББИге чалынъыз. 13Къозунен берабер ашлыкъ бахшышы оларакъ зейтюн ягъынен къарыштырылгъан эки чанакъ энъ яхшы богъдай унуны кетиринъиз. О, РАББИ ичюн атеште якъыладжакъ къурбан, хош къокъу олсун. Шу бахшышнен берабер ичимлик бахшышы оларакъ ярым чанакъ[*] шарап кетиринъиз. 14Алланъызгъа бу къурбанны чаладжакъ кунюне къадар янъы берекеттен япылгъан бир тюрлю отьмекни, къавурылгъан богъдай данелерини я да тазе богъдай данелерини ашаманъыз. Бутюн яшагъан ерлеринъизде сизинъ эписи несиллеринъизге бу – эбедий низамнамедир.

Берекет Байрамы

15+Раатлыкъ кунюнинъ экинджи куньден башлап, яни культе салландырыладжакъ кунюнден башлап, еди толу афта сайынъыз. 16Единджи раатлыкъ кунюнинъ экинджи кунюне къадар элли кунь сайынъыз. О куню РАББИге тазе ашлыкъ бахшышыны кетиринъиз. 17Яшагъан ерлеринъизден РАББИге салландырыладжакъ къурбан оларакъ эки отьмек кетиринъиз. Отьмеклер эки чанакъ энъ яхшы богъдай унундан ве экши хамырдан япылсын. Бу – РАББИ ичюн биринджи махсуллар салландырыладжакъ бахшышы олсун. 18Отьмеклернен берабер бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ РАББИге бир йыллыкъ еди къозу ве туварлардан бир бузав ве эки къочкъарны кетиринъиз. Олар РАББИ ичюн бутюнлей якъыладжакъ къурбанлар олсун. Оларнен берабер ашлыкъ бахшышыны ве ичимлик бахшышыны кетиринъиз. Булар – РАББИ ичюн атеште якъыладжакъ бахшыш, хош къокъу олсун. 19Гуна ичюн къурбан оларакъ бир текени, аманлыкъ къурбаны оларакъ бир йыллыкъ эки къозуны союнъыз. 20Руханий буны, эм де салландырыладжакъ биринджи махсуллар отьмеклерини ве эки къозуны РАББИнинъ огюнде салласын. Булар – РАББИнинъ азиз бахшышлары, олар руханийнинъки олсун. 21О куню илян этинъиз ве мукъаддес топлашув япынъыз. Ишке янашманъыз. Бутюн яшагъан ерлеринъизде сизинъ эписи несиллеринъизге бу – эбедий низамнамедир.

22+Топрагъынъызда берекет оргъанда, тарланынъ кенарларыны орманъыз. Оракъ вакътында ерге тюшип къалгъан башакъларны джыйманъыз. Буны фукъарелерге ве кельмешеклерге къалдырынъыз. Мен – РАББИм, сизинъ Алланъыз.

Боруларнен Бильдирильген Байрам

23РАББИ Мусагъа бойле деди:

24+– Исраиль огъулларына бойле айт:

Единджи айнынъ биринджи кунюнде сизге раатлыкъ куню олсун. Бу – Боруларнен Бильдирильген Байрамдыр. Сизде мукъаддес топлашув олсун. 25Ишке янашманъыз, РАББИге атеште якъыладжакъ къурбанларны кетиринъиз.

Одеме Куню

26РАББИ Мусагъа бойле деди:

27+– Единджи айнынъ онунджы куню Одеме Куню олсун. Мукъаддес топлашув япынъыз. Алчакъгонъюлли олунъыз[*]. РАББИге атеште якъыладжакъ къурбанларны кетиринъиз. 28О куню ишке янашманъыз. Бу – Одеме Кунюдир. Бу куню Алланъыз олгъан РАББИнинъ огюнде сизинъ ичюн одеме этильсин. 29О куню алчакъгонъюлли олмагъан, ашагъан ве ичкен адам халкънынъ арасындан ёкъ этильсин. 30Эгер о куню бир адам бир ишке янашса, о джанны Мен халкънынъ арасындан ёкъ этерим. 31Ишке янашманъыз. Бутюн яшагъан ерлеринъизде сизинъ эписи несиллеринъизге бу – эбедий низамнамедир. 32Бу, сиз ичюн энъ муим раатлыкъ кунюдир. Алчакъгонъюлли олунъыз. Айнынъ докъузынджы куню акъшамдан, бу акъшамдан айланыр акъшамгъа къадар раатлыкъ куню япынъыз.

Чалашлар Байрамы

33РАББИ Мусагъа бойле деди:

34+– Исраиль огъулларына бойле айт:

Айны единджи айнынъ 15-инджи куню Чалашлар Байрамы олсун. Еди кунь девамында РАББИ ичюн байрам япынъыз. 35Биринджи куню мукъаддес топлашув япынъыз, ишке янашманъыз. 36Еди кунь девамында РАББИге атеште якъыладжакъ бахшышларны кетиринъиз. Секизинджи куню мукъаддес топлашув япынъыз ве РАББИге атеште якъыладжакъ бахшышларны кетиринъиз. Бу, байрамнынъ сонъки топлашувыдыр. Ишке янашманъыз.

37Булар – РАББИнинъ байрамларыдыр. Оларнынъ вакътында мукъаддес топлашувларны япмагъа, РАББИге атеште бутюнлей якъыладжакъ къурбанларны, ашлыкъ бахшышларыны, башкъа къурбанларны ве ичимлик бахшышларыны озь вакъты-саатинде кетирмеге керек. 38Буларны РАББИнинъ раатлыкъ куньлеринден айры, башкъа бахшышларынъыздан айры, адакъ бахшышларынъыз ве озь истегинен берильген бахшышларынъыздан айры РАББИге кетиринъиз.

39+Единджи айнынъ 15-инджи кунюнде, топрагъынъызда берекетни оргъан сонъ, еди кунь девамында РАББИнинъ байрамыны япынъыз. Биринджи ве секизинджи куню раатлыкъ куню олсун. 40+Биринджи куню дюльбер тереклернинъ пытакъларыны, хурма тереклерининъ пытакъларыны, кенъ япракълы тереклернинъ пытакъларыны, озен талларнынъ пытакъларыны алынъыз ве Алланъыз олгъан РАББИнинъ огюнде еди кунь девамында къуванынъыз. 41Эр йыл еди кунь девамында РАББИнинъ бу байрамыны япынъыз. Бутюн яшагъан ерлеринъизде сизинъ эписи несиллеринъизге бу – эбедий низамнамедир. Байрамны единджи айда япынъыз. 42Еди кунь чалашларда яшанъыз. Бутюн ерли исраиллилер чалашларда яшасын. 43Сонъра сизинъ эвлятларынъыз билир ки, Мен Исраиль огъулларыны Мысыр топрагъындан алып чыкъкъанымда, оларны чадырларда ерлештирдим. Мен – РАББИм, сизинъ Алланъыз.

44Бойле этип, Муса Исраиль халкъына РАББИнинъ байрамлары акъкъында айтты.

24

Къандиль акъкъында къарарнаме

24^1РАББИ Мусагъа бойле деди:

2+– Исраиль огъулларына эмир эт ки, олар санъа, орталыкъны ярыкълаткъан лампатлар даима якъылып турсун деп, келиде басылгъан темиз зейтюн ягъыны кетирсинлер. 3Харун эр вакъыт акъшамдан сабагъадже лампатларны Корюшюв Чадырында, Шаатлыкъ Сандыгъыны сакълагъан перденинъ огюнде, РАББИнинъ огюнде къойсун. Сизинъ эписи несиллеринъизге бу – эбедий низамнамедир. 4Олар эр вакъыт темиз къандиль устюнде, РАББИнинъ огюнде лампатларны къойсунлар.

Пителер акъкъында къарарнаме

5Энъ яхшы богъдай унуны алып, он эки пите пишир. Эр питеде эки чанакъ[*] ун олсун. 6+Оларны алтышар-алтышар эки сырагъа РАББИнинъ огюне темиз стол устюне къой. 7Эр бир сыра устюне темиз къокъулы май къой. Бу, эслетме оларакъ, пите янында олып, РАББИге атеште якъыладжакъ бахшыш олсун. 8Исраиль огъуллары адындан пителерни эр вакъыт, эр раатлыкъ куню РАББИ огюне къоймакъ керек. Бу, эбедий васиеттир. 9+Пителер Харуннынъ ве онынъ огъулларынынъки олсун. Олар пителерни азиз ерде ашасынлар. РАББИнинъ бахшышларындан бу оларгъа улу азизликтир. Бу, эбедий низамнамедир.

Аллагъа къаршы куфюр сёзлер ичюн джеза

10Бир исраилли къадыннынъ ве мысырлы акъайынынъ бир огълу бар эди. О, исраиллилернинъ ордусына келип, бир исраилли акъайнен къавгъа этти. 11Исраилли къадыннынъ огълу РАББИнинъ Адыны яманлады ве куфюр сёзлерни айтты. Оны Мусагъа кетирдилер. Анасынынъ ады – Шеломит эди. О, Дан къабилесинден, Диврийнинъ къызы эди. 12+Огъланны сакъчыларнынъ къолуна бердилер ве РАББИнинъ къарарыны бекледилер.

13РАББИ Мусагъа бойле деди:

14+– Куфюр лаф айткъан огъланны ордудан тыш чыкъар. Айткъанларыны эшиткен эр кес онынъ башына къолларыны къойсун да, бутюн джемаат оны ташнен урып ольдюрсин. 15+Исраиль халкъына бойле айт:

Алласы акъкъында куфюр сёзлер айткъан эр бир адам озь гунасы ичюн джеза алсын. 16+Алланынъ Адыны яманлагъан адам мытлакъа ольдюрильсин. Бутюн джемаат оны ташнен урып ольдюрсин. Кельмешекми, исраиллими РАББИнинъ Адыны яманласа, ольдюрильсин.

17+Башкъа адамны ольдюрген адам мытлакъа ольдюрильсин. 18+Бир айванны ольдюрген адам шу айваннынъ ерине бир айван берип одесин. 19+Ким башкъа адамны яраласа, озюне де айны шей япылсын. 20Къырыкъ ичюн къырыкъ, козь ичюн козь, тиш ичюн тиш къаршылыкъ олсун. Бир адам башкъасыны насыл яраласа, оны да айны яраласынлар. 21Бир айванны ольдюрген адам айваннынъ акъкъыны тёлесин. Башкъа адамны ольдюрген адам исе ольдюрильсин. 22+Эм кельмешекни, эм исраиллини айны бойле суд этинъиз. Мен – РАББИм, сизинъ Алланъыз.

23Муса буларны Исраиль огъулларына бильдиргенинден сонъ, куфюр сёзлерни айткъан адамны ордудан тыш чыкъардылар ве ташларнен урып ольдюрдилер. РАББИ Мусагъа насыл буюргъан олса, Исраиль огъуллары ойле де яптылар.

25

Раатлыкъ йылы акъкъында

25^1РАББИ Мусагъа Синай дагъында бойле деди:

2– Исраиль огъулларына бойле айт:

Мен сизге береджек топракъкъа киргенинъизде, топракъкъа РАББИ ичюн раатлыкъ вакътыны беринъиз. 3+Алты йыл тарлаларынъызда урлукъ сачынъыз, юзюм багъларынъызны пытанъыз ве берекетини джыйынъыз. 4Лякин единджи йылы топракънынъ раатлыкъ вакъты, РАББИ ичюн раатлыкъ вакъты олсун. Тарланъызда урлукъ сачманъыз, юзюм багъынъызны пытаманъыз. 5Тарланъызда озю-озюнден осип чыкъкъанны джыйманъыз, пыталмагъан пытакълардан салкъымларны узип алманъыз. О йыл топракъ ичюн раатлыкъ йылы олсун. 6Топракънынъ раатлыкъ вакътында оськен шейлер сиз ичюн аш олсун: эм сизге, эм къулларынъызгъа, эм ыргъатларынъызгъа, эм сизде вакътынджа яшагъан адамларгъа. 7Топракънынъ бутюн берекети эм сизинъ эв айванларынъызгъа, эм кийик айванларгъа аш олсун.

Юбилей йылы акъкъында

8Еди раатлыкъ йыл сайынъыз. Еди кере еди йыл бекленъиз, эписи олып 49 йылдыр. 9+Сонъра, единджи айнынъ онунджы куню бору чалынъыз. Одеме Куню бутюн мемлекетинъизде борулар чалынъыз. 1050-нджи йылыны азиз этинъиз ве топрагъынъызда эписи яшагъанларгъа азатлыкъны беринъиз. О йыл сиз ичюн юбилей йылы олсун. Эр биринъиз озь топракъ пайына ве озь союна къайтынъыз. 1150-нджи йыл сизде юбилей йылы олсун. Ич бир шей сачманъыз ве озю-озюнден оськен берекетни джыйманъыз, пыталмагъан юзюмнинъ салкъымларыны джыйманъыз. 12Бу – юбилейдир. Сиз ичюн о, азиз олсун. Тарлада озю-озюнден оськен берекетни ашанъыз.

13Бу юбилей йылында эпинъиз озь топракъ пайларынъызгъа къайтынъыз. 14Башкъа адамгъа бир шей саткъанда я да сатын алгъанда, бири-биринъизнинъ джаныны агъыртманъыз. 15+Юбилей йылындан сонъ кечкен йылларнынъ сайысына коре сатын ал, агъа-къардашынъ санъа келир йылларынынъ сайысына коре сатсын. 16Йылларнынъ сайысы чокъ олса, фиятыны арттыр, аз олса, фиятыны эксильт. О санъа белли олгъан йыллыкъ берекетини сата. 17Бири-биринъизнинъ джанларынъызны агъыртманъыз. Алланъыздан къоркъунъыз. Мен – РАББИм, сизинъ Алланъыз.

18Низамнамелеримни беджеринъиз, къарарларымны тутунъыз ве беджеринъиз. Бойле этсенъиз, топрагъынъызда раат яшайджакъсынъыз. 19Топракъ берекет береджек, сиз ашап тояджакъсынъыз ве бу топракъта раат яшайджакъсынъыз. 20«Эгер биз единджи йылы богъдай сачмасакъ, берекетини джыймасакъ, нени ашайджакъмыз?» – деп сорамакъ мумкюнсиз. 21+Алтынджы йылы Мен сизге ойле берекет берерим ки, топракъ учь йыллыкъ махсулыны догъар. 22Секизинджи йылы урлукъларны сачаджакъсынъыз, амма къалгъан берекетни докъузынджы йылгъа къадар ашайджакъсыз. Докъузынджы йылнынъ берекети догъмагъандже, къалгъан берекетинъизни ашайджакъсыз.

Мульк акъларынынъ гъайрыдан тикленмеси

23+Топракъны даимий оларакъ сатманъыз. Топракъ Менимкидир, сиз исе Менде яшагъан кельмешексинъиз. 24Бутюн топракъ пайларынъызда топракъны къайтарып сатын алмагъа разылыкъ беринъиз. 25+Агъа-къардашларынъыздан бири фукъаре олып, топрагъынынъ бир пайыны сатса, якъын сою келип, онынъ саткъаныны къайтарып сатын алсын. 26Топрагъыны сатын аладжакъ якъын сою олмаса, амма сонъундан аякъкъа турып, етерли акъча тапса, 27саткъанындан сонъ кечкен йылларны сайсын ве къалгъан акъчаны саткъан адамгъа берип, топрагъыны озюне къайтарсын. 28+Амма топрагъыны къайтармакъ ичюн акъчаны тапамаса, топракъ юбилей йылына къадар оны сатын алгъан адамда къалсын. Юбилей йылында исе топракъ онъа къайтсын, ве саткъан адам озь топрагъына саип олсун.

29Диварнен къоралангъан шеэрде бир адам озь эвини сатса, эвини саткъан сонъ бир йыл кечмезден эвель, эвини къайтарып сатын алмагъа мумкюн. Бир йылнынъ ичинде оны къайтарып сатын алмагъа мумкюн. 30Эгер бир йылнынъ сонъуна къадар диварнен къоралангъан шеэрдеки эвни къайтармагъа чаре тапамаса, эв эр вакъыткъа, онынъ несиллери боюнджа сатын алгъан адамгъа кечсин. Юбилей йылында шу эв янъы саибининъ къолундан алынмасын. 31Амма къораланмагъан койлердеки эвлер тарлаларгъа тенъ бакъылсын. Оларны къайтарып сатын алмагъа мумкюн. Юбилей йылында эвни саткъан адам оны къайтарып алсын.

32+Левийлилернинъ шеэрлеринде озьлерининъ шеэрлериндеки эвлерини левийлилер эр заман къайтарып сатын алмагъа мумкюн. 33Эгер бир левийли озь эвини къайтарып сатын аламаса, юбилей йылында левийлилернинъ шеэрлеринде сатылгъан эв озь саибине къайтсын. Левийлилернинъ шеэрлеринде олгъан эвлер – Исраиль огъулларынынъ арасында оларнынъ пайларыдыр. 34Оларнынъ шеэрлерининъ чевресинде олгъан тарларар сатылмаз, олар – левийлилернинъ эбедий пайларыдыр.

Фукъарелешкен адамлар ве къуллар акъкъында

35+Агъа-къардашларынъ фукъарелешсе ве сенинъ янынъда олып, озюнинъ тамагъыны бакъып оламаса, онъа ярдым эт, ве о, кельмешек я да аранъызда яшамакъ ичюн ерлешкен адам олса олсун, яшамакъ ичюн сенде къалсын. 36+Ондан фаиз ве кяр алма. Алланъдан къоркъ, агъа-къардашынъ янынъда яшасын. 37Онъа кумюш бергенде, фаиз алма, отьмегинъни саткъанда, кяр къыдырма. 38Мен – РАББИм, сизинъ Алланъыз. Мен сизни Мысыр топрагъындан алып чыкъардым, Ханаан топрагъыны сизге бермеге ве Алланъыз олмагъа истедим.

39+Аранъызда яшагъан бир агъа-къардашынъ фукъарелешсе ве озюни санъа къуллукъкъа сатса, оны къул киби чалыштырма. 40+О, сенинъ янынъда ыргъат я да вакътынджа яшагъан адам киби олсун. Юбилей йылына къадар о, янынъда чалышсын. 41О вакъыт исе балаларынен берабер янынъдан кетсин ве озь союна, деделерининъ топрагъы пайына къайтсын. 42+Олар – Меним къулларым. Мен оларны Мысыр топрагъындан алып чыкъардым, шунынъ ичюн оларны къул киби сатмагъа олмаз. 43+Оларгъа шефкъатсызлыкънен эфендилик этме, Алланъдан къоркъ.

44Озюнъе къул ве къулкъа къалдыраджакъ олсанъ, къулларны чевренъизде яшагъан халкълардан сатын алынъыз. 45Ондан гъайры аранъызда яшамакъ ичюн ерлешкен адамларнынъ балаларыны я да сизде ерлешкен сойларнынъ топрагъынъызда догъургъан балаларыны сатын алып, оларгъа саип олмакъ мумкюнсинъиз. 46Оларны огъулларынъызгъа мульк оларакъ мирас этип къалдырмакъ мумкюнсинъиз. Къул киби тутып, оларгъа эбедий саип олмакъ мумкюнсинъиз. Лякин агъа-къардашларынъызгъа, Исраиль огъулларына, бири-биринъизге шефкъатсызлыкънен эфендилик этменъиз.

47+Эгер кельмешек я да аранъызда вакътынджа яшагъан адам бай олып, къардашынъ исе фукъарелешип, сенде ерлешкен кельмешекке я да онынъ союндан олгъан биревге озюни сатса, 48+сатылгъанындан сонъ оны къайтарып сатын алмагъа мумкюн. Онынъ агъа-къардашларындан бири оны къайтарып сатын алмагъа мумкюн. 49Эм онынъ эмджеси, эм эмджесининъ огълу, эм онынъ союндан бир догъмуш оны къайтарып сатын алмагъа мумкюн. Я да о озю бай олса, озюни къайтарып сатын алсын. 50О, оны сатын алгъан адамнен эсаплашмакъ керек. Озюни саткъан йылдан башлап, юбилей йылына къадар кечкен йылларына коре эсаплашсын. О, озю ичюн алгъан кумюшни йылларнынъ сайысына коре къайтарсын, онынъ ыргъаты киби сайылсын. 51Эгер йылларнынъ сайысы даа чокъ къалса, озюни къайтарып сатын алмакъ ичюн, шу сайысына коре озь кумюш фиятыны къайтарсын. 52Эгер юбилей йылына аз йыл къалса, оларны сайсын ве озюни къайтарып сатын алмакъ ичюн фиятыны шу сайысына коре тёлесин. 53Эписи йыллар девамында о, эфендисининъ ыргъаты киби олсун. Эфендисине онъа шефкъатсызлыкънен эфендилик этмеге ёл берменъиз.

54+Эгер бу адам бойле этип, озюни къайтарып сатын алмаса, юбилей йылында балаларынен берабер азат оладжакъ. 55Исраиль огъуллары – Меним къулларым. Мен оларны Мысыр топрагъындан чыкъардым. Мен – РАББИм, сизинъ Алланъыз.

26

Итаатлыкъ ичюн багъышлав

26^1+Озюнъизге бош путларны япманъыз, пут диреклерини тиклеменъиз, топрагъынъызда табынмакъ ичюн пут ташларыны къойманъыз. Мен – РАББИм, сизинъ Алланъыз. 2+Раатлыкъ куньлеримни тутунъыз, Меним Азиз Еримни урьмет этинъиз. Мен – РАББИм.

3Низамнамелериме коре яшасанъыз, эмирлеримни тутсанъыз ве беджерсенъиз, 4+Мен сизге ягъмурны вакътына берерим, топракъ берекет кетирир, тарла тереклери де мейва берерлер. 5Арман вакътынъыз юзюм джыйыладжакъ заманына къадар узанаджакъ, юзюм джыйыладжакъ заманы сачув заманына къадар узанаджакъ. Сиз озь ашынъызны тойгъандже ашайджакъсынъыз ве топрагъынъызда раат яшайджакъсынъыз.

6+Мен топрагъынъызгъа тынчлыкъ-аманлыкъ береджегим. Ятаджакъсыз, ве сизни кимсе раатсыз этмейджек. Яман кийик айванларны топрагъынъыздан къуваджагъым. Топрагъынъызда дженк корьмейджексинъиз. 7Душманларынъызны къувалайджакъсынъыз, ве олар огюнъизде къылычнен ольдюриледжеклер. 8+Сизинъ бешинъиз юз адамны, юзюнъиз – он бинъ адамны къуваджакълар, ве душманларынъыз огюнъизде къылычнен ольдюриледжеклер. 9Сизге яхшылыкънен бакъаджагъым, сизлерни берекетли этеджегим, сайынъызны арттырырым ве сизге берген васиетимде къатты тураджагъым. 10Былтырдан къалма берекетинъизни ашайджакъ вакътында, янъы берекетке ер бермек ичюн, былтыркисини котерип атмагъа меджбур оладжакъсынъыз. 11+Аранъызда Мескенимни къояджагъым, сизден юзюмни чевирмейджегим. 12+Аранъызда юреджегим, сизинъ Алланъыз оладжагъым, ве сиз Меним халкъым оладжакъсынъыз. 13+Мен – РАББИм, сизинъ Алланъыз. Мен сизни Мысыр топрагъындан алып чыкъардым, къуллукътан къуртардым, боюндырыгъынъызны парладым, сизге баш эгмейип кетмеге ёл бердим.

Итаатсызлыкъ ичюн джезалар

14Эгер Мени динълемесенъиз, эписи бу эмирлеримни беджермесенъиз, 15низамнамелеримден вазгечсенъиз, эгер сиз къарарларымдан юзь чевирсенъиз ве Меним эписи эмирлеримни беджермесенъиз, Меним васиетимни бозсанъыз, 16+Мен сизге бойле япаджагъым:

Мен сизге дешетли олюм кетириджи хасталыкъларны ве сыджакъларны ёллайджагъым, ве олардан козьлеринъизнинъ нуру сёнеджек ве джанларынъыз чекишеджек. Урлукъларынъызны бошуна сачаджакъсынъыз, чюнки берекетни душманларынъыз ашайджакъ. 17+Сизге къаршы чыкъаджагъым, ве сиз душманларынъызнынъ къолундан оледжексинъиз. Сизни кореджек козьлери олмагъанлар сизге эфендилик этеджеклер. Артынъыздан кимсе къуваламагъан вакътында къачаджакъсынъыз.

18Бу сизинъ башынъызгъа кельген сонъ биле Мени динълемесенъиз, япкъан гуналарынъыз ичюн джезаны еди къат арттыраджагъым. 19Къопай кучьлеринъизни йыкъаджагъым, устюнъиздеки кокни – демир киби, топракъларынъызны – бакъыр киби этеджегим. 20Такъатынъыз бошуна кетеджек. Топрагъынъыз берекетини бермейджек, тарла тереклеринъиз мейваларыны кетирмейджек.

21+Эгер булардан сонъ да Манъа къаршы чыкъмакъны девам этсенъиз, сёзюмни тутмагъа истемесенъиз, япкъан гуналарынъыз ичюн беляларынъызны еди къат арттыраджагъым. 22+Мен сизлерге къаршы кийик айванларны ёллайджагъым, олар сизни баласыз къалдыраджакълар ве сизинъ эв айванларынъызны ёкъ этеджеклер. Сизинъ сайынъыз аз оладжакъ, ве ёлларынъыз бош къаладжакъ.

23Бундан сонъ да догъру ёлгъа чыкъмасанъыз ве Манъа къаршы чыкъа берсенъиз, 24Мен сизге къаршы ачувнен чыкъаджагъым ве япкъан гуналарынъыз ичюн Мен Озюм сизни еди кере джезалайджагъым. 25Башынъызгъа васиет ичюн джезалайджакъ къылыч кетирип тюшюреджегим. Сиз шеэрлеринъизде сакъланаджакъсынъыз, Мен сизинъ аранъызгъа веба хасталыгъыны ёллайджагъым, ве сиз душман къолларына тюшеджексинъиз. 26+Адамгъа такъат берген отьмекни сизден ёкъ этеджегим. Бир фурунда он къадынынъыз пителерни пиширеджек, отьмегинъизни чекисине коре береджеклер. Сиз ашайджакъсынъыз, амма тоймайджакъсынъыз.

27Бундан сонъ да Мени динълемесенъиз ве Манъа къаршы чыкъа берсенъиз, 28Мен афакъанланып, сизге къаршы чыкъаджагъым, япкъан гуналарынъыз ичюн Мен Озюм сизни еди кере джезалайджагъым. 29+Сиз огъулларынъызнынъ этини, къызларынъызнынъ беденлерини ашайджакъсынъыз. 30+Ибадет тёпелеринъизни ёкъ этеджегим, къокъулы отларны якъув ерлеринъизни йыкъарым, олюлеринъизни сизинъ йыкъылгъан путларынъызгъа атаджагъым ве сизден юзюмни чевиреджегим. 31+Шеэрлеринъизни йыкъаджагъым, азиз ерлеринъизни бошатаджагъым, сиз чыкъаргъан хош къокъуларынъызны дуймайджагъым. 32+Мемлекетни дарма-дагъын этеджегим, ве анда ерлешкен душманларынъыз шашып къаладжакълар. 33+Сизлерни исе халкълар арасында дагъытаджагъым, артынъызгъа къылыч ёллайджагъым. Топрагъынъыз харап къаладжакъ, шеэрлеринъиз бозуладжакълар. 34+О заман топракъ бутюн бакъымсыз олгъан вакъыт ичинде эписи тутулмагъан раатлыкъ йыллары ичюн къанаатленеджек. Душманларынъызнынъ топрагъында яшайджакъ вакътынъызда топракъ раатланаджакъ ве озь раатлыкъ йыллары ичюн къанаатленеджек. 35Бутюн бакъымсыз олгъан вакъыт ичинде топракъ раатланаджакъ. Сизлер анда яшагъан заманында раатлыкъ йылларында раатланып оламагъан топракъ бакъымсыз къалгъан вакътында раатланаджакъ. 36Сагъ къалгъанларынъызны душманларынъызнынъ топрагъында яшагъан вакътында тавшан юрекли япаджагъым. Олар япракънынъ къыбырдагъанындан къоркъып, къылычтан къачкъанлары киби къачаджакълар, оларны кимсе къуваламагъанда, йыкъыладжакълар. 37+Оларны къувалагъан адам олмаса да, олар къылычтан къачкъан киби къачып, сюрюнип-олип бири-бирине йыкъыладжакълар. Душманларынъызгъа къаршы турмакъ ичюн джесюрлик тапмайджакълар. 38Халкълар арасында гъайып оладжакъсынъыз, сизлерни душманларынъызнынъ топрагъы ютаджакъ. 39Къалгъанларынъыз исе озь къабаатлары ве деделерининъ къабаатлары ичюн душманларынъызнынъ топрагъында чюрюп къаладжакъсыз.

40+О заман олар озь имансыз япкъанларыны, Манъа къаршы чыкъкъанларыны, озь къабаатларыны ве деделерининъ къабаатларыны бойнуна аладжакълар. 41Булар ичюн Мен оларгъа къаршы чыкътым ве оларны душманларынынъ топракъларына кирсеттим. О заман оларнынъ сюннет этильмеген юреклери къатланаджакъ, ве олар озь къабаатлары ичюн толусынен тёлейджеклер. 42Сонъ Якъупкъа берген васиетимни, Исхакъкъа берген васиетимни ве Ибраимге берген васиетимни акъылыма кетиреджегим. Топракъны да акъылыма кетиреджегим. 43О вакъыт топракъ бакъымсыз оладжакъ ве оларсыз къалып, озю-озюни раатлыкъ йыллары ичюн къанаатлендиреджек. Олар исе озь къабаатлары ичюн, къарарларымдан вазгечкенлери ве низамнамелеримден юзь чевиргенлери ичюн джезаланаджакълар. 44Бунъа бакъмадан, олар душманларынынъ топракъларында оладжакъ вакътында, Мен олардан вазгечмейджегим ве юзюмни олардан бутюнлей чевирмейджегим, оларны ёкъ этмейджегим ве оларгъа берген васиетимни бозмайджагъым. Мен – РАББИм, оларнынъ Алласы. 45Олар ичюн Мен оларнынъ баба-деделерине берген васиетимни акъылыма кетиреджегим. Мен, оларнынъ Алласы олмакъ ичюн, оларны Мысыр топрагъындан алып чыкъардым. Мен – РАББИм.

46Синай дагъында РАББИ Мусагъа бойле низамнамелерни, къарарларны ве къанунларны бильдирди, шуларны Озюнен Исраиль огъуллары арасында къойды.

27

Раббиге айырылып азиз олгъан шейлер акъкъында

27^1РАББИ Мусагъа бойле деди:

2+– Исраиль огъулларына бойле айт:

Бир адам башкъа адамнынъ джаныны белли бир фияткъа коре РАББИге багъышламагъа адагъыны бергенде, 320 яшындан 60 яшынадже олгъан эркекнинъ фияты, мукъаддес шекель чекисине коре, 50 кумюш олсун. 4Эгер къадын олса, фияты 30 кумюш олсун. 5Беш яшындан башлап 20 яшынадже олгъан огъланнынъ фияты 20 кумюш, къызнынъ фияты он кумюш олсун. 6Бир айлыкътан беш яшына къадар огъланнынъ фияты беш кумюш, къызнынъ фияты учь кумюш олсун. 7Алтмыш я да даа буюк яшта олгъан акъайнынъ фияты 15 кумюш, къадыннынъ фияты он кумюш олсун. 8Лякин бир адам адакъ парасыны берип оламаса, адамны руханийге алып барсынлар, ве руханий адакъ берген адамнынъ алына коре адамнынъ фиятыны кессин.

9Берильген адакъ РАББИге къурбанлыкъкъа келишкен айван олса, РАББИге берильген эр шей азиз олсун. 10Адакъны денъиштирмеге олмаз. Яхшынынъ ерине ярамай я да ярамайнынъ ерине яхшысыны къоймагъа олмаз. Эгер айванны денъиштирселер, денъиштирильген айванларнынъ экиси де азиз къурбанлыкъ оладжакълар. 11Эгер адакъ РАББИге къурбан чалынмайджакъ арам айванлардан бири олса, оны руханийге косьтермек керек. 12Руханий, айван яхшы я да ярамай олгъанына къарар чыкъарсын. Руханий къыйметини насыл кессе, ойле де олсун. 13+Лякин бир адам айванны къайтарып сатын алмагъа истесе, бильдирильген къыйметке къыйметнинъ беште бир пайыны къошып тёлесин.

14Эгер бир адам озь эвини РАББИнинъ азизлиги деп багъышласа, руханий онынъ яхшы я да ярамай олгъанына къарар чыкъарсын. Руханий къыйметини насыл кессе, ойле де олсун. 15Адакъ берген адам озь эвини къайтарып сатын алмагъа истесе, бильдирильген къыйметке къыйметнинъ беште бир пайыны къошып тёлесин. Сонъ эв онынъки олсун.

16Эгер бир адам озь пайындан бир тарланы РАББИге адамагъа истесе, тарлагъа сачыладжакъ урлукъ микъдарына коре къыймет кесильсин. Беш чувал[*] арпа урлугъы сачыладжакъ тарланынъ къыймети 50 кумюш олсун. 17+Эгер тарласыны юбилей йылындан башлап адаса, юкъарыдаки фият къалсын. 18Эгер юбилей йылындан сонъ адаса, руханий юбилей йылынадже къалгъан йылларнынъ сайысына коре къыйметини кесип, фиятыны эксильтсин. 19Эгер адакъны берген адам тарласыны къайтарып сатын алмагъа истесе, бильдирильген къыйметке къыйметнинъ беште бир пайыны къошып тёлесин. Сонъ тарла онынъки олсун. 20+Лякин тарласыны сатын алмаздан эвель, тарла башкъа бир адамгъа сатылса, тарланы къайтарып сатын алмагъа олмаз. 21+Юбилей йылы кельгенде, бойле тарла, РАББИге айырылып багъышлангъан шей киби, РАББИнинъ азизлиги олсун ве руханийлерге кетсин.

22Эгер бир адам озь пайындан олмагъан, лякин сатын алынгъан тарланы РАББИге адаса, 23руханий юбилей йылына къадар кечеджек йылларгъа коре тарлагъа къыймет кессин. Айны шу куню фиятыны тёлемек керек, ве тарла РАББИнинъ азизлиги олсун. 24Юбилей йылында тарла кимден сатын алынгъан олса, о адамнынъ къолуна кечсин, пайынынъ саибине кетсин. 25+Эр кескен къыйметинъ мукъаддес шекельнинъ чекисине коре эсасланмакъ керек. Бир шекельде йигирми гера бар.

26+Биринджи догъгъан айванларны адакъ оларакъ багъышламагъа олмаз. Биринджи догъгъанлар – РАББИнинъдир. Бузав оламы, къозу-улакъ оламы, о эп бир РАББИнинъдир. 27+Эгер айван арам айванлардан олса, бильдирильген къыйметке къыйметнинъ беште бир пайыны къошып, оны сатын алмагъа керек. Адам айванны сатын алмаса, оны бильдирильген къыйметинъе башкъа адамгъа сатмакъ керек.

28РАББИге багъышлангъан ич бир шейни, бир адам озь мал-мулькюнден РАББИге айырып берген ич бир шейни – адам оламы, айван оламы, топракъ пайынынъ тарласы оламы – сатмагъа ве сатын алмагъа олмаз. Эр айырылып багъышлангъан шей – РАББИнинъ улу азизлигидир. 29+РАББИге айырылып багъышлангъан ич бир адамны сатын алмагъа олмаз. О, мытлакъа ёкъ этильсин.

30+Топракъ берекетининъ он пайда бир пайы – ернинъ урлукъ берекетинден ве тереклерининъ мейваларындан онда бир пайы – РАББИнинъкидир. Бу, РАББИнинъ азизлигидир. 31+Бир кимсе онда бир пайыны сатын алмагъа истесе, онынъ къыйметине беште бир пайыны къошып тёлесин. 32Туварларнынъ ве къой-эчкилернинъ онда бир пайы – чобаннынъ таягъы тюбюнде кечкен эр бир онуджы айван РАББИге азиз бахшыш олсун. 33Айванларны яхшыгъа ве ярамайгъа айырмагъа олмаз, бирини башкъасына денъиштирмеге олмаз. Эгер айванлар денъиштирильсе, денъиштирильген айванларнынъ экиси де азиз бахшыш олсун ве оларны къайтарып сатын алмагъа олмаз.

34Синай дагъында Исраиль огъуллары ичюн Мусагъа буюргъан РАББИнинъ эмирлери будыр.

* 5.11 Чанакъ – къ. еуд. «эфанынъ он пайында бир пайы».

* 6.20 Чанакъ – къ. еуд. «эфанынъ он пайында бир пайы».

* 8.8 Ур ве Тум – къ. еуд. «ярыкъ» ве «къусурсызлыкъ» маналарыны анълата. Джереп алетлери.

* 14.10 Учь чанакъ – къ. еуд. «эфанынъ он пайында учь пайы».

* 14.10 Бир кучюк бардачыкъ – къ. еуд. «бир лог».

* 16.8 Бу ибаренинъ даа бир манасы бар: «Бир теке РАББИге, экинджиси Азазэлге олсун».

* 16.10 Бу аетнинъ бир даа манасы бар: «Азазэлге джерепте тюшкен текени исе РАББИнинъ огюнде тири алда къойсун, онынъ ярдымынен одеме этсин ве сонъ оны Азазэлге сахрагъа йиберсин».

* 16.26 Бу джумленинъ бир даа манасы бар: «Текени Азазэлге алып кеткен адам урбаларыны ве озь беденини сувнен ювсун».

* 23.13 Эки чанакъ; ярым чанакъ – къ. еуд. «(эфанынъ) он пайда эки пайы», «хиннинъ дёрт пайда бир пайы».

* 23.27 Я да «Ич бир шей ашаманъыз ве ичменъиз».

* 24.5 Эки чанакъ – къ. еуд. «(эфанынъ) он пайда эки пайы».

* 27.16 Беш чувал – къ. еуд. «бир хомер».

+ 1.2 Лев 6.8-13
+ 1.9 Чыкъ 29.18
+ 1.13 Лев 1.9

+ 1.14 Лев 5.7; 12.8; 14.4; 15.14, 29; Сай 6.10

+ 1.17 Баш 15.10; Лев 1.9
+ 2.1 Лев 6.14-18; Сай 15.4-9
+ 2.2 Лев 1.9
+ 2.3 Лев 7.10; 10.13
+ 2.4 Чыкъ 29.2
+ 2.5 Лев 6.21
+ 2.9 Лев 1.9
+ 2.11 Лев 6.17
+ 2.12 Чыкъ 23.19
+ 2.13 Сай 18.19; 2 Тар 13.5
+ 2.14 Лев 23.14
+ 2.16 Лев 1.9; 2.1
+ 3.1 Лев 7.11-21, 29-34
+ 3.5 Лев 1.9
+ 3.11 Лев 1.9; 21.6; Сай 28.2; Ехез 44.7
+ 3.16 Лев 1.9; 7.23

+ 3.17 Баш 9.4; Лев 7.26; 17.10; Текр 12.23-24; Фаал 15.20,

+ 4.2 Лев 5.15; Сай 15.22-29
+ 4.7 Чыкъ 30.1-2
+ 4.11 Чыкъ 29.14; Сай 19.3,
+ 4.12 Лев 6.11; 9.11; 16.27
+ 4.13 Сай 15.24-25
+ 4.17 Сай 19.4
+ 4.27 Сай 15.27
+ 4.31 Лев 1.9
+ 5.2 Лев 11
+ 5.3 Лев 12–15

+ 5.4 Къад 11.30, 35; 1 Пад 14.24, 29; Джем 5.4

+ 5.7 Лев 1.14; 12.8
+ 5.11 Сай 5.15
+ 5.13 Лев 2.3
+ 5.15 Лев 4.2, 27; Сай 15.22-29

+ 5.16 Лев 6.5; 22.14; 27.13, 15, 27, 31; Сай 5.7

+ 6.2 Сай 5.6
+ 6.3 Чыкъ 23.4; Лев 19.11
+ 6.5 Сай 5.7
+ 6.9 Лев 1.2-17
+ 6.10 Чыкъ 28.39-43
+ 6.11 Лев 4.2
+ 6.12 Нех 10.34
+ 6.14 Лев 2.1-16
+ 6.17 Лев 2.11
+ 6.18 Чыкъ 29.37; Лев 6.18
+ 6.21 Лев 1.9; 2.5
+ 6.22 Чыкъ 29.23-25
+ 6.25 Лев 4
+ 6.28 Лев 11.32; 15.12
+ 6.30 Лев 16.27
+ 7.1 Лев 5.14–6.7
+ 7.7 Лев 14.13
+ 7.9 Лев 2.4-5
+ 7.10 Лев 2.3
+ 7.11 Лев 3.1-17
+ 7.12 Лев 2.4; Сай 6.15
+ 7.15 Лев 22.29-30
+ 7.16 Лев 19.5-8
+ 7.20 Лев 22.3
+ 7.23 Лев 3.16-17
+ 7.24 Лев 17.15

+ 7.26 Баш 9.4; Лев 3.17; 7.26; 17.10-11, 14; Текр 12.23-24; Фаал 15.20,

+ 7.31 Сай 6.20
+ 8.8 Чыкъ 28.30
+ 8.9 Чыкъ 28.36
+ 8.10 Чыкъ 30.26-29; Сай 7.1
+ 8.12 Чыкъ 30.30
+ 8.15 Чыкъ 27.2
+ 8.16 Лев 3.3-4
+ 8.17 Лев 4.11-12
+ 8.21 Лев 1.9
+ 8.23 Лев 14.14-17
+ 9.11 Лев 4.11-12; Сай 19.5
+ 9.23 Сай 6.22-27

+ 9.24 Къад 6.21; 3 Пад 18.38; 1 Тар 21.26; 2 Тар 7.1

+ 10.1 Чыкъ 6.23; 30.9
+ 10.2 Сай 3.4; 11.1; 16.35; 26.61
+ 10.3 Чыкъ 19.22
+ 10.4 Чыкъ 6.18,
+ 10.6 Лев 21.10
+ 10.7 Лев 21.10
+ 10.9 Ехез 44.21
+ 10.10 Лев 11.47
+ 10.13 Лев 2.3
+ 10.16 Лев 9.3, 15
+ 10.18 Лев 6.26
+ 11.2 Мк 7.19; Фаал 10.12-15; Рим 14.14
+ 11.22 Мк 1.6

+ 11.25 Лев 13.6, 34; 14.8, 9, 47; 15.5; 16.26, 28; 17.15; Сай 19.10; 31.24

+ 11.32 Лев 15.12; Сай 19.15
+ 11.33 Лев 6.28; 15.12
+ 11.39 Лев 17.15; 22.8; Текр 14.21

+ 11.44 Лев 19.2; 20.7, 26; 21.8; 1 Пётр 1.16; Еуд 12.10

+ 11.47 Лев 10.10; Ехез 44.23
+ 12.2 Лев 15.19
+ 12.3 Баш 17.12
+ 12.4 Лк 2.22
+ 12.8 Лев 1.14; Лк 2.24

+ 13.3 Сай 12.10; 4 Пад 5.1; 15.5; 2 Тар 26.20

+ 13.6 Лев 11.25
+ 13.34 Лев 11.25; 13.6
+ 13.46 Сай 5.2; 12.14; Лк 17.12
+ 14.2 Мт 8.4; Мк 1.44; Лк 5.14; 17.14
+ 14.4 Чыкъ 12.22; Сай 19.6; Лев 1.14
+ 14.7 Лев 16.22; 4 Пад 5.10
+ 14.8 Лев 11.25
+ 14.13 Лев 7.7
+ 14.14 Лев 8.23
+ 14.25 Лев 8.23
+ 14.47 Лев 11.25
+ 14.49 Лев 14.4
+ 15.5 Лев 11.25
+ 15.12 Лев 6.28; 11.32
+ 15.14 Лев 1.14
+ 15.16 Текр 23.10
+ 15.19 Лев 12.2
+ 15.24 Лев 18.19
+ 15.25 Лев 11.47; Мт 9.20; Мк 5.25; Лк 8.43
+ 15.29 Лев 1.14

+ 15.31 Сай 5.3; 19.13, 20; Йрм 7.30; Ехез 5.11; 23.38

+ 16.1 Лев 10.2

+ 16.2 Чыкъ 25.22; 26.31; 30.10; Мт 27.51; Еуд 6.19; 9.3

+ 16.4 Чыкъ 28.39-43; Ехез 44.18
+ 16.13 Чыкъ 25.21-22
+ 16.18 Чыкъ 30.10
+ 16.22 Лев 14.7
+ 16.23 Лев 6.11
+ 16.26 Лев 11.25

+ 16.27 Чыкъ 29.14; Лев 4.11-12; 6.30; 9.11; Сай 19.5; Еуд 13.11

+ 16.29 Лев 23.27-32; Сай 29.7-11
+ 16.32 Чыкъ 29.30
+ 17.5 Текр 12.15-20
+ 17.6 Баш 8.21; Лев 1.9
+ 17.7 2 Тар 11.15
+ 17.9 Текр 12.20
+ 17.10 Баш 9.4-6; Лев 3.17
+ 17.11 Еуд 9.22
+ 17.13 Текр 12.16,
+ 17.15 Лев 11.25, 40
+ 18.3 Ехез 20.7-8; 23.8

+ 18.5 Текр 4.1; 32.47; Нех 9.29; Икм 4.4; Ехез 18.9; 20.11; Рим 8.13; 10.5; Гал 3.12

+ 18.8 Текр 22.30
+ 18.9 Текр 27.22; 2 Пад 13.12
+ 18.15 Баш 38.26
+ 18.16 Мт 14.4; Мк 6.18
+ 18.17 Текр 27.23
+ 18.18 Баш 29.30; 30.15
+ 18.19 Лев 15.24
+ 18.20 Чыкъ 20.14
+ 18.22 Баш 19.5; Къад 19.22; Рим 1.27
+ 18.23 Чыкъ 22.19
+ 18.25 Сай 35.34; Йрм 2.7; Ехез 36.17
+ 19.2 Лев 11.44; Ехо 24.19; 1 Пётр 1.16
+ 19.3 Чыкъ 20.8-12
+ 19.4 Чыкъ 20.3-5; Текр 5.8
+ 19.5 Лев 7.16-18
+ 19.9 Лев 23.22; Текр 24.19; Рут 2.1-2
+ 19.10 Рут 2.1,

+ 19.11 Чыкъ 20.15; Лев 6.2-3; Эф 4.25; Кол 3.9

+ 19.12 Чыкъ 20.7; Текр 5.11; Мал 3.5
+ 19.13 Текр 24.14-15; Рим 13.8
+ 19.15 Чыкъ 23.2-3; Текр 1.17

+ 19.16 Чыкъ 23.1, 7; Текр 27.25; 3 Пад 21.1-11

+ 19.17 Мт 18.15; Лк 17.3

+ 19.18 Икм 20.22; 1 Пад 20.17; Мт 5.43; 19.19; 22.39; Мк 12.31; Лк 10.27; Якъ 2.8; Рим 13.9; Гал 5.14

+ 19.19 Текр 22.9

+ 19.26 Баш 9.4; Лев 3.17; 7.26; 17.10; Текр 12.23-24; 18.10; Фаал 15.20,

+ 19.27 Лев 21.5
+ 19.28 Лев 21.5; Текр 14.1
+ 19.29 Текр 23.17
+ 19.30 Лев 26.2
+ 19.31 Чыкъ 22.18; Текр 18.11; 1 Пад 28.7
+ 19.32 Икм 20.29
+ 19.33 Чыкъ 22.21

+ 19.34 Чыкъ 12.49; Лев 24.22; Сай 15.16; Текр 10.19

+ 19.36 Текр 25.13; Икм 11.1; 20.10; Ехез 45.10

+ 20.2 Лев 18.21
+ 20.3 Лев 17.10; Ехез 5.11
+ 20.4 Текр 17.2-5
+ 20.6 Лев 19.31
+ 20.7 Лев 11.44
+ 20.9 Чыкъ 21.17

+ 20.10 Чыкъ 20.14; Лев 18.20; Текр 22.22; Юх 8.5

+ 20.11 Лев 18.7-16; Текр 22.30; Баш 35.22
+ 20.12 Баш 38.26
+ 20.13 Лев 18.22; Рим 1.27
+ 20.14 Лев 18.17; Текр 27.23
+ 20.15 Чыкъ 22.19
+ 20.17 Лев 18.9; 2 Пад 13.12
+ 20.18 Лев 15.24; 18.19
+ 20.19 Лев 18.12-13
+ 20.20 Лев 18.14
+ 20.21 Лев 18.16; Мт 14.4; Мк 6.18
+ 20.24 Чыкъ 3.17
+ 20.25 Лев 11.2-47; Текр 14.4-20
+ 20.26 Лев 11.44
+ 20.27 Чыкъ 22.18; Лев 19.31
+ 21.1 Ехез 44.25
+ 21.5 Лев 19.27
+ 21.6 Лев 3.11
+ 21.7 Ехез 44.22
+ 21.8 Лев 11.44
+ 21.9 Баш 38.24
+ 21.10 Лев 10.6; Ехез 24.17
+ 21.11 Сай 19.14
+ 21.12 Лев 10.7
+ 21.14 Ехез 44.22
+ 21.20 Текр 23.1
+ 22.3 Лев 7.20-21
+ 22.4 Лев 13.3; 15.2; Сай 19.11
+ 22.8 Чыкъ 22.31; Лев 11.40; 17.15
+ 22.10 Чыкъ 29.33
+ 22.11 Сай 18.11
+ 22.14 Лев 6.5
+ 22.20 Текр 15.21; 17.1; Мал 1.8,
+ 22.27 Чыкъ 22.30
+ 22.28 Чыкъ 23.19; Текр 22.6
+ 22.29 Лев 7.12
+ 22.30 Лев 7.12-15
+ 22.33 Сай 15.41
+ 23.3 Чыкъ 20.8; 35.2
+ 23.5 Чыкъ 12.1-13
+ 23.8 Чыкъ 12.14-20; 13.3-7

+ 23.10 Чыкъ 23.19; 34.26; Сай 15.20; Текр 26.2

+ 23.15 Чыкъ 23.16; 34.22; Текр 16.9
+ 23.22 Лев 19.9; Текр 24.19; Рут 2.1,
+ 23.24 Сай 29.1-6
+ 23.27 Лев 16.29-31; Сай 29.7-11
+ 23.34 Сай 29.12-39; Текр 16.13-15
+ 23.39 Чыкъ 23.16
+ 23.40 Нех 8.14-16
+ 24.2 Чыкъ 25.31; 27.20-21
+ 24.6 Чыкъ 25.30
+ 24.9 1 Пад 21.6; Мт 12.4
+ 24.12 Сай 15.34
+ 24.14 Сай 15.35-36
+ 24.15 Чыкъ 20.7; Текр 5.11
+ 24.16 3 Пад 21.10
+ 24.17 Баш 9.6; Чыкъ 21.12; Сай 35.31
+ 24.18 Чыкъ 21.33,

+ 24.19 Чыкъ 21.23-25; Текр 19.21; Къад 1.7; Мт 5.38

+ 24.22 Чыкъ 12.49; Лев 19.34; Сай 15.16; Текр 10.19

+ 25.3 Лев 26.34-35
+ 25.9 Лев 23.27
+ 25.15 Лев 27.17-24
+ 25.21 Текр 28.8
+ 25.23 1 Тар 29.15
+ 25.25 Рут 3.9; 4.3-6; Сай 27.11; Йрм 32.7
+ 25.28 Лев 27.19-21
+ 25.32 Сай 35.2; Ехо 21.1-40
+ 25.35 1 Юх 3.17
+ 25.36 Чыкъ 22.25-27; Текр 15.7-8

+ 25.39 Текр 24.14; 4 Пад 4.1; Нех 5.5; Мт 18.25

+ 25.40 Чыкъ 21.2; Текр 15.12
+ 25.42 1 Кор 7.23
+ 25.43 Эф 6.9
+ 25.47 Нех 5.5
+ 25.48 Нех 5.8
+ 25.54 Чыкъ 21.2; Текр 15.12
+ 26.1 Чыкъ 20.4-5; 23.24
+ 26.2 Лев 19.30

+ 26.4 Текр 11.14; 28.12; Ехез 34.27; Збр 66.7; 84.13

+ 26.6 Йрм 30.10; 46.27; Ехез 39.26; Микъа 4.4; Ехез 34.25

+ 26.8 Текр 32.30; Ехо 23.10; 2 Тар 24.24; Еш 30.17

+ 26.11 Ехез 37.26

+ 26.12 Йрм 30.22; Ехез 11.20; Зек 13.9; Сыр 21.3

+ 26.13 Чыкъ 20.2; Текр 5.6

+ 26.16 Текр 28.22; 3 Пад 8.37; 2 Тар 6.28; Къад 6.4; Йрм 5.17; Микъа 6.15

+ 26.17 Къад 2.14; 3 Пад 8.33; Ехо 7.4; Икм 28.1

+ 26.21 Баш 4.15; Збр 78.12

+ 26.22 Текр 32.24

+ 26.26 Еш 3.1; 9.20; Ехез 4.16; 5.16; 14.13; Микъа 6.14; Хагъ 1.6

+ 26.29 Текр 28.53; 4 Пад 6.29; Агъл 4.10; Йрм 19.9; Ехез 5.10

+ 26.30 4 Пад 23.20; 2 Тар 34.5; Ехез 6.5
+ 26.31 4 Пад 25.9
+ 26.32 Текр 29.24; 3 Пад 9.8; Йрм 18.16

+ 26.33 Текр 4.27; 28.64; Нех 1.8; Йрм 9.16; Ехез 12.15; Зек 7.14

+ 26.34 Чыкъ 23.10-11; Лев 25.2-7; 2 Тар 36.21

+ 26.37 Йрм 46.16; Ехо 7.12; Къад 2.14

+ 26.40 3 Пад 8.47; 2 Тар 6.37; Нех 9.2; Дан 9.4-5

+ 27.2 Сай 30.1-17; Къад 11.30; 1 Пад 1.11,
+ 27.13 Лев 6.5
+ 27.17 Лев 25.15
+ 27.20 Лев 25.28
+ 27.21 Сай 18.14
+ 27.25 Чыкъ 30.13
+ 27.26 Чыкъ 13.2, 11-16
+ 27.27 Лев 6.5
+ 27.29 Сай 21.2; Къад 11.35
+ 27.30 Сай 18.21; Текр 14.22
+ 27.31 Лев 6.5

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/CRT/CRT/1-Мукъаддес%20Китап,%202016/1-Мукъаддес%20Китап,%202016/Мукъаддес-Китап__Tran.azw3

Алланынъ Адлары

Мезкюр неширде Алланынъ Адлары Эски Васиетнинъ (Теврат ве Зебурнынъ) къ. еуд. асыл нусхасы ве Янъы Васиетнинъ (Инджильнинъ) къ. юн. асыл нусхасы эсасында арды-сыралы терджиме этильген эдилер.

Ильк сефер Алла Мусагъа ве Исраиль халкъына Озь יהוה Адынен ачылды. Бу Ад дёрт арифтен ибарет олгъаны ичюн, оны базыда «тетраграмматон» деп адландыралар. Бу Адны сес чыкъарып теляффуз этмеге ясакъ эди, амма О, теляффуз этильгенде, «Яхве» оларакъ айтыла эди. Бу Аднынъ манасыны насыл этип анъламагъа кереклиги акъкъында Алла Озю Чыкъыш китабында (3.14) айта; Оны бойле сёзлернен терджиме этмек мумкюн: «Мен Барым», я да «Мен – бу Мендирим, Мен барлыкъны берем». Яни, Яхве – бу «бар олгъан сою», «барлыкъны берген сою», «даима олгъан сою»; буларнынъ эписи Алла табиаты ве хусусиетининъ даимийлигини акс этелер.

Окъугъанда, теляффуз этильмеси ясакъ олгъан бу Ад расткельгенде, агъзавий шекильде къ. еуд. Адонай сёзю къулланыла эди («рабби, акимдар, укюмдар» манасында). Кечче асыл нусханынъ метининде бу ал созукъ сеслерни косьтерген диакритик ишаретлер ярдымынен акс олунгъан эди. Къ. еуд. Адонай сёзюне къ. юн. Кюриос сёзю тенъ келе. Сёзлернинъ экиси де ялынъыз Аллагъа нисбетен дегиль де, падиша, акимдар, сераскерлерге нисбетен де къулланмалары мумкюн эди; къуллар да шорбаджыларына бойле мураджаат эте эдилер. Къ. юн. Кюриос базыда мертебели адамгъа мураджаатнынъ урьметли шекили оларакъ къулланыла эди (къырымтатар тилинде бойле маналарда «эфенди, саип» сёзлери чыкъалар.)

Асыл нусхадаки Яхве тетраграмматоны ве Адонай сёзю арасында олгъан фаркъны языда косьтермек ичюн, терджимеде тетраграмматонны биз бутюн сёзни буюк арифлернен беремиз – РАББИ, Адонай сёзюни исе тек биринджи буюк арифинен – Рабби.

Эм тетраграмматон, эм Адонай чокъусы алларда Алланынъ башкъа Адлары ве эпитетлеринен берабер кельмелери мумкюн:

РАББИ-ТААЛЯ – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Адонай-Яхве.

РАББИ-Тааля – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Яхве-Элохим. Мезкюр сёз бирикмеси мулькиет конструкцияларында баягъы сыкъ расткеле ве я «РАББИ-Таалямыз, РАББИ-Таалянъ» деп, терджиме этиле, я да бираз кенъ шекильде – «РАББИ олгъан Алланъ(ыз), РАББИ олгъан Алласы, РАББИ олгъан Алламыз» ве иляхре.

Ордуларнынъ РАББИси – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Яхве-Цеваот. «Цеваот» сёзю «ордулар, арбий кучьлер» маналарыны бильдире, бу я коктеки кяинат кучьлерининъ ордусына аит, я да мукъаддес дженкке чыкъкъан исраиллилернинъ арбий къысымларына аиттир.

Рабби-Тааля – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Адонай-Элохим, я да къ. юн. Кюриос-Теос.

Юкъарыда къайд этильген сёзлерден гъайры, асыл нусхада дюнья Яратыджысына нисбетен къ. еуд. Эль, Элохим, Элоах, къ. арам. Элах ве къ. юн. Теос сёзлери де сыкъ къулланылалар. Къырымтатар тилине бу сёзлер Алла сёзю ярдымынен терджиме этилелер. Эм еудий, эм юнан тилинде бу сёзлер эм Екяне Аллагъа нисбетен, эм путперестлернинъ аллаларына нисбетен (бойле алда биз бу сёзни уфакъ арифнен беремиз) къулланылмалары мумкюн эди.

Терджимеде Алла сёзюни тюрлю эпитетлернен бириккенини расткетирмек мумкюн, меселя:

Юдже Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Эль-Элион, къ. юн. Теос-Хюпсистос.

Къудретли Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Эль-Шаддай.

Эбедий Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Эль-Олам.

Тири Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Элохим-Хаййим.

Сёзлюк

Сёзлюк

1. Б
2. В
3. Г
4. Д
5. Е
6. Ё
7. И
8. К
9. Л
10. М
11. Н
12. О
13. П
14. Р
15. С
16. Т
17. Ф
18. Х
19. Ч
20. Ш
21. Э
22. Ю
23. Я

Сёзлюк

Абдест – Эски Васиетте, бутюнлей сувнен ювунып (бой абдест) я да эль-аякъ ювып темизленюв адети. Еудийлер эр бир арам шейге ве арамлангъан адамгъа тийген сонъ, къолларыны, чанакъларыны, урбаларыны ве башкъа шейлерни юва эдилер.

Ад – къадимий заманларда еудийлер адамнынъ адынен онынъ барлыгъыны багълай эдилер. Алланынъ Адыны айтмайып, Онъа сыкъ «Ад» (къ. еуд. Шем), дей эдилер. Шегиртлер бир шейни «Месихнинъ Адынен» япкъанларда, шуны Онынъ истегине коре ве Онынъ кучюнен япа эдилер.

Азиз – бакъ. Мукъаддес.

Акъсакъал – (къ. юн. пресбютерой) сёзю-сёзюне «къарт адам». Эвельде месихчилер джемиетинде акъсакъаллар рухий башлыкъ ве ребер вазифесини беджере эдилер. Эксерий алларда бир джемиетте бир къач акъсакъал бар эди. Эльчилер (я да оларнынъ издешлери) акъсакъалларнынъ башына къолларыны къойып, дува окъуй ве мувафакъиетли хызметлери ичюн Мукъаддес Рухнынъ эйилигини бере эдилер.

Алланынъ Къозусы – Алла исраиллилерге Мусанен берген Къанунгъа бойсунып, руханийлер эр саба ве эр акъшам Аллагъа бир къозуны къурбан чала эдилер. Къозунынъ къаны адамларны Алланен муаббетлештире, ве бу адетнен исраиллилернинъ гуналары багъышлана эди. Исагъа «Алланынъ Къозусы» деп, Ягъя Исанынъ бутюн халкъ ичюн къурбан оладжагъыны эвельден айтты.

Алланынъ Огълу – Исанынъ унванларындан бири, амма бу, Алланынъ апайдан олгъан огълуны анълатмай. Эски заманларда «Алланынъ огълу» Исраильнинъ падишаларына дей эдилер (бакъ. 2 Пад 7.14; Збр 2.6-7). Бу ад бекленильген Месихни, Алладан кельген инсафлы Падишаны, яни Иса Месихни де бильдире эди (бакъ. Юх 1.49; 11.27; 20.31). Бу ибаре Иса Месих ве Онынъ коктеки Бабасынен олгъан мунасебетлерини, оларнынъ табиатларынынъ якъынлыгъы ве бирлигини косьтере. Иса Бабанынъ ердеки векили олып, Оны адамларгъа ача. Бундан гъайры, эписи иманлылар Алланынъ балаларыдыр, чюнки олар Аллагъа Баба дейлер, Оны севелер ве ирадесини беджермеге тырышалар (бакъ. 1 Юх 2.23).

Алланынъ Падишалыгъы (Кок Падишалыгъы) – бу ибаре Алланы озь Падишасы сайып, Онен къонушып яшагъан адамларнынъ Алланен мунасебетлерини анълата. Алланынъ Падишалыгъы толу дереджеде Исанынъ экинджи келишинден сонъ оладжакъ: о вакъытта Алла халкъынынъ душманлары енъиледжек, эски дюнья ёкъ оладжакъ, онынъ ерине янъы дюнья пейда оладжакъ, анда эр шей эбедий севгиге толаджакъ ве яманлыкъ олмайджакъ. Амма Алланынъ Падишалыгъы тек келеджекте дегиль, о шимди де, адамлар Алланынъ ирадесини беджерген ве бир-бирини севген эр бир ерде де бар. Алланынъ Падишалыгъы Иса Месихнинъ, Ягъянынъ ве эльчилернинъ огретювинде эсас ерни ала.

Алланынъ Сарайы – Исраильнинъ пайтахты Ерусалимдеки мукъаддес биналарнынъ топламыдыр. Сулейман падиша оны еудийлер Мусанынъ заманындан берли Аллагъа ибадет эткен Чадырнынъ ерине къурды. М. э. 586 с. Сулейманнынъ Сарайыны вавилонлылар виран этти. Бир къач он йыллыкътан сонъ Сарай гъайрыдан тикленди. Сонъ Буюк Ирод Сарайны баягъы кенълештирди. Алланынъ Сарайы Исраиль яшайышынынъ меркези эди: къурбанлар тек анда чалына эди, мемлекетнинъ бутюн четлеринден ве тышындан кельген еудийлер мында муим байрамларны (Песах, Афталар Байрамы, Чалашлар Байрамы) къайд эте эдилер. Сарайнынъ эсас одасы Энъ Мукъаддес Ер эди. Анда йылда бир кере тек баш руханий кирип, айры ибадет эте эди. Бу ерни Мукъаддес Ерден буюк перде айыра эди. Мукъаддес Ерге тек руханийлер кире биле. Сарайнынъ бу эки къысымлары Алланынъ Эви оларакъ сайыла, анда адий адамларгъа кирмек ясакъ эди, олар тек Сарайнынъ азбарларында Аллагъа ибадет эте эдилер. Азбарларнынъ четлериндеки эйванларда адамлар топланып, тюрлю ишлернен огъраша эдилер. Иса Месих пейгъамберлик япкъанына коре, м. с. 70 с. римлилер Сарайны бутюнлей ёкъ эттилер, ве ондан сонъ Сарай гъайрыдан тикленмеди.

Алланынъ Шурети – бу ибаре дюньяда япкъан ишлеринде косьтерильген Алланынъ улулыгъыны бильдире. Мукъаддес Китаптан корюне ки, базы вакъытта Алланынъ Шурети исраиллилерге кучьлю ярыкъ киби корюнди. Амма Алланынъ Шурети Раббиге инангъан инсафлы адамларнынъ яшайышларында да корюнди. Энъ эвеля О, Иса Месихнинъ яшайышында, аджайип ишлеринде ве хусусан Онынъ хач устюнде олюминде ве тирилювинде косьтерильди.

Алоэ – бакъ. Къокъулы шейлер.

Альфа ве Омега – юнан элифбесининъ биринджи ве сонъки арифлери (къырымтатар элифбесиндеки А ве Я арифлери киби). «Альфа ве Омега» ибареси «башы ве сонъу» манасыны ачып, толулыкъны, сонъунадже чыкъмакъны анълата. Сырларнынъ ачылувы китабынынъ контекстинде бу ибаре дюньянынъ яратылмасындан сонъки кунюне къадар тарихыны косьтере.

Алямет – бакъ. Бельги.

Аманлыкъ (селямет) – Янъы Васиетте бу сёз тек дженк олмагъаныны дегиль, тынчлыкъ-аманлыкъны да бильдире. Еудийлер бир-бирини: «Селям алейкум!» (къ. еуд. шалом алейхем), деп къаршылай эдилер.

Амин – къ. еуд. «акъикъий» я да «акъикъат» манасыны анълата. Бу сёзнен вааз я да дува эм башланмакъ, эм битмек мумкюн.

Арес-тёпе – (къ. юн. Арео Пагос) акъсакъалларнынъ шурасы топлашкъан Афинанынъ меркезинде ерлешкен тёпелик. Шуранынъ озюни де бу тёпеликнинъ адына коре адландыра эдилер (бакъ. Фаал 17).

Афталар Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Ахирет куню – бу дюньянынъ тарихы битеджек кунь. Чокъусы еудийлер шу куню эвель ольген адамлар тириледжегине инана эдилер. О вакъытта эписи адамлар Алланынъ судуна барып, озьлерининъ яшайышларына эсабат береджеклер. Инджиль китабына коре бу судда ич бир адам озюнинъ инсафлы ишлеринен акъланып оламайджакъ. Тек Иса Месихнинъ къурбанлыгъыны къабул эткен адамлар акъланып оладжакълар.

Аштан-сувдан вазгечюв – къадимий заманларда къыскъа бир вакъыт ичинде, адетиндже бир кунь девамында, аштан ве сувдан вазгече эдилер. Бойлеликнен, адам озюни Аллагъа ишандыра, шунынънен Онъа олгъан садыкълыгъыны косьтере ве тёвбе этип ярдым сорай эди. Бир йылда бир кунюнде – Одеме Куню (еуд. Йом-Киппур) – эр бир адам мытлакъ аштан вазгечмек керек эди, еудийлер эписи озь гуналары ичюн Аллагъа тёвбе эте эдилер. Бу, Мукъаддес Язынынъ эмири эди. Базылары исе, энъ эвеля фериселер, даа башкъа куньлерде аштан-сувдан вазгече эдилер. Бирде-бир иманлылар джемиети айры бир себептен дува окъумакъ ичюн аштан-сувдан вазгечип ола эдилер.

Байрамлар – исраиллилер эсас учь байрамны къайд эте эдилер: Мысырдан чыкъкъанларыны хатырлаткъан Песах Байрамы, Биринджи Махсул Байрамы (Афталар Байрамы, я да Берекет Байрамы) (махсул джыймагъа башлагъанларында) ве Чалашлар Байрамы (махсул джыймакъны битиргенлеринде). Ондан гъайры олар даа Одеме Кунюни къайд эте эдилер. Шу куню бутюн халкъ аштан вазгечип Алладан озь гуналарынынъ багъышланмасыны сорай эдилер. Песах Байрамы – (къ. еуд. Песах) еудийлернинъ энъ муим байрамы, еудийлерни Мысыр къуллугъындан къуртулгъанларыны анъдыра. Бу байрам Нисан айында 15-инджи кунюнде (март-апрель айында) отькериле эди. Къадимий заманларда еудийлер бутюн Исраиль мемлекетинден ве башкъа топракълардан Песах Байрамыны къайд этмек ичюн Ерусалимге келип, Аллагъа ибадет эте эдилер. Песахтан сонъ еди кунь девам эткен Маясыз Пишкен Пите Байрамы башлана эди. Бир афта ичинде еудийлер тек маясыз пишкен отьмек ашай эдилер. Инджильде бу эки байрам бир байрам сайыла. Шу куньлери Иса Месих хачкъа мыхланып ольдюрильди ве тирильди. Ондан сонъ Песах месихчилернинъ энъ буюк байрамы – Исанынъ Тирилюв Байрамы олды. Песах ашы олгъан къурбан къозусына да «песах» дей эдилер. Чалашлар Байрамы – (къ. еуд. Сукъкъот) баба-деделерининъ сахрада юрген вакъытта чалашларда яшагъанларнынъ хатырасына багъышланып отькерильген байрам. Байрам Тишри айынынъ 15-бешинджи куню (кузьнинъ башы) башланып, еди кунь девам эте эди. Ондан сонъ секизинджи кунь – байрам раатлыгъы келе эди. Биринджи Махсул Байрамы (Афталар Байрамы, Берекет Байрамы) – (къ. юн. Пентэкостэ, сёзю-сёзюне «эллинджи кунь») Песах Байрамындан еди афта кечкен сонъ кечириле эди. Бу байрамны «Синай дагъында берильген Къанун» байрамы киби къайд эте эдилер. Шу куню тек Фелестинде яшагъан дегиль, башкъа ерлерден де бутюн еудийлер Ерусалимге кельмеге арекет эте эдилер. Исанынъ биринджи шегиртлери Берекет Байрамында Мукъаддес Рухкъа толдылар.

Баш руханий – бакъ. Руханийлер.

Бельги (алямет) – бирде-бир шейни исбатламакъ я да тасдыкъламакъ ичюн бельги оларакъ Алла япкъан муджизе. Инджильнинъ муэллифлеринден бири Юханнынъ язгъанына коре, бельгилер – Иса япкъан, Кок Падишалыгъынынъ келеяткъаныны косьтерген аджайип шейлердир.

Берекет Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Беэльзебул – бакъ. Шейтан.

Биринджи Махсул Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Вавилон – Фират ве Хиддекель дерьясы арасында (земаневий Ирак топрагъында) ерлешкен, къоджаман империянынъ пайтахты олгъан, Якъын Шаркънынъ энъ буюк шеэридир. Вавилонда чокъ аллаларгъа табына эдилер. М. э. 587 с. вавилонлылар (къасдийлилер) Ерусалим шеэрини йыкътылар ве еудийлернинъ чокъусыны эсирге алып кеттилер. Янъы Васиетнинъ заманларында Вавилон шеэри энди виран этильген эди. Инджильде «Вавилон» сёзю Шейтаннынъ падишалыгъыны анълата. Бесе-белли, мында Рим шеэри козьде тутула эди. О заманда Рим Ерусалимни запт эткен янъы империясынынъ баш шеэри, путперест медениети ве тюрлю бозукълыкъларнынъ меркези эди.

Васиет – Синай дагъында Алла Мусанен бутюн еудий халкъына васиет этти, еудийлерге яхшылыкъ япмагъа, оларны душманлардан къорчаламагъа сёз берди. Еудийлер Аллагъа садыкъ олып, Къанунда язылгъан Онынъ истегенини беджермек керек эдилер. Бу васиетке, онынъ япылмасы акъкъында тариф эткен китаплар топламына киби, «Эски Васиет» дейлер. Пейгъамберлер Алла адамларгъа янъы васиет береджеги акъкъында айта эдилер. Инджиль китабына коре, бу янъы васиет Иса Месихнинъ олюми ве тирилюви ярдымынен япылды. Энди Алланынъ халкъы – догъгъан ерине бакъмайып, Месихке иман эткен, Онынъ огретювине коре яшагъан адамларнынъ эписидир. Бу васиетке, Иса ве Онынъ биринджи издешлери акъкъында тариф эткен китапларнынъ джыйынтыгъына да «Янъы Васиет» дейлер. Бу джыйынтыкъны м. с. I-инджи асырында чешит адамлар язды. Эски Васиетнен бирликте Янъы Васиет Мукъаддес Китапны тешкиль эте.

Васиет Сандыгъы – исраиллилернинъ эсас азизлиги: агъачтан япылып алтыннен къаплангъан мукъаддес Сандыкъ. Сандыкънынъ ичинде васиетнинъ таш левалары сакълана эдилер. Сандыкъ башта Мескеннинъ сонъунда, Сарайнынъ Энъ Мукъаддес Еринде тура эди. Исраиллилер оны, устюнде санки де Рабби отургъан, падишанынъ тахты ерине коре эдилер.

Васиетнинъ таш левалары – устьлеринде Он Эмир (Исраиль халкъына Алладан берильген эсас эмирлер) язылгъан таш левалардыр. Оларны Рабби Синай дагъында, Исраильге васиет бергенде, Мусагъа берди.

Галилея – Фелестиннинъ шимали. Чокъ асырлар девамында башкъа халкъларнынъ къолунда олгъаны ичюн, Галилеяда тюрлю халкъларнынъ адамлары чокъ эди. Еудиенинъ сакинлери галилеялыларгъа юкъарыдан бакъа эдилер. Галилеянынъ Назарет шеэрчигинде Исанынъ яшлыгъы ве генчлиги кечти. Мында О, чокъ аджайип шейлер япты.

Давут – Шаулдан сонъ Исраильнинъ экинджи ве энъ намлы падишасы. О, тахткъа м. э. 1010 с. отурды. Давут Исраильни буюк девлет ве Ерусалим шеэрини Исраильнинъ пайтахты япты. О, кучьлю аскер ве улу шаир эди. Давут Зебур китабынынъ (Аллагъа айтылгъан йырлар ве дувалар) муэллифлеринден бири эди. О, Аллагъа ишанчлы олгъаны ичюн, Алла Исраиль тахтыны тек онынъ эвлятларына береджегини сёз берди. Еудий пейгъамберлерине коре, келеджекте бутюн дюньянынъ Падишасы оладжакъ Месих Давутнынъ сою оладжакъ. Шунынъ ичюн Исагъа даа «Давутнынъ Огълу» дей эдилер.

Давутнынъ Огълу – Давут падишанынъ дос-догъру эвляды. Иса Месих Давутнынъ эвляды олгъаныны билип, еудийлер Онъа «Давутнынъ Огълу» дей эдилер.

Денъиз хавузы – Мескеннинъ азбарында тургъан буюк бакъыр савут. Аллагъа хызметлерини башламаздан эвель руханийлер шу савутта абдест ала эдилер.

Дженнет – (къ. юн. Парадейсос; къ. еуд. Эден; рус. Эдем) Башланув китабында (2 б.) пек дюльбер багъча тасвир олуна, анда биринджи адамлар Алланен къонушып яшай эдилер. Бу багъчагъа «дженнет» дейлер. Адамлар Алланынъ Сёзюни тутмагъан сонъ, багъчадан къувулдылар ве энди агъыр иш япып ве ольдюриджи хасталыкъларгъа огърап яшамагъа меджбур олдылар. Дженнет акъкъында айткъан Месих бу аджайип ве гъамсыз яшайышкъа къайтмакъны ве Алланен бирликте эбедиен къалмакъны козьде тута эди.

Джеэннем – бакъ. Олюлернинъ дюньясы.

Дин къардашлары – иманлылар эксериетнен бир-бирине «дин къардашлары» дейлер, бойле этип, оларнынъ бир Алла Бабасы олгъаныны косьтерелер. Олар бир-бирини къайгъырып, бир къорантада киби, муаббет яшайлар.

Еудие – Фелестин дженюбиндеки виляет, онынъ ады исраилли къабилелеринден бирининъ бабасы Ехуда адынен багълы.

Еудий – бу сёзю (менбаа метинде – «иврий») биринджи кере Ибраимге (Баш 14.13), сонъ Юсуфкъа (Баш 39.14) ве Якъупнынъ (Исраильнинъ) бутюн эвлятларына нисбетен къулланылды. Сонъ Исраиль халкъына аит олгъан эр кесни ойле адландырып башладылар. Къырымтатарджа бир «еудий» сёзю къулланылса да, къ. еуд. «иврий» сёзю этник аитликни, «еудий» сёзю исе диний аитликни косьтере.

Еудийлер – башында Якъупнынъ огълу Ехуданынъ къабилесиндеки адамлар. Амма Инджильнинъ заманына бутюн чуфутларгъа «еудий» деп башладылар. Юханнен берильген Инджильде «еудий» сёзюнен сыкъ-сыкъ чуфутларнынъ башлыкъларыны адландыра эдилер.

Ёл (Раббининъ Ёлу, Алланынъ Ёлу) – месихчилер джемиетининъ ве Иса Месихнинъ огретювининъ ильк адларындан бири (бакъ. Фаал 9.2; 22.4).

Иблис – бакъ. Шейтан.

Ибраим – Исраиль халкъынынъ биринджи баба-дедеси. Онынъ тарихы Башланув китабынынъ 12-25 бабларында икяе этиле. Алла оны сайлап, онъа васиет берди, тувгъан топракътан узакъ Ханаан топрагъына кочьмеге эмир берди, шу топракъны чокъсайылы несилине бермеге ваде этти. Башта онынъ ады Ибрам эди, амма сонъундан Алла онъа янъы «Ибраим» адыны берди. Ибраим ве онынъ апайы Саре Исхакъ огълунынъ догъувыны чокъ вакъыт бекледилер ве чокъ сынавлардан кечтилер. Ибраим исраиллилернинъ ве базы башкъа халкъларнынъ дедеси олды. Мукъаддес Китапта о – тюрлю агъыр алларда Алланынъ бутюн эмирлерини беджермеге азыр олгъан, Раббиге ишанч толу орьнектир.

Иманлылар топлашувы (иманлылар джемиети) – бир ерде яшагъан, даима топлашып, Аллагъа ибадет эткен ве Языны огренип, къонушкъан джемиетнинъ ады. Бу сёз тек ерли джемиетни дегиль, бутюн дюньяда Иса Месихке иман эткенлерни де анълата биле.

Император – Рим империясынынъ баш укюмдары. Онъа айры виляетлернинъ акимлери ве падишалары (меселя, Пилат ве Ирод) бойсуна эдилер. Биринджи императорнынъ ады Юлий Цезар олгъаны ичюн, башкъаларына да «кесар» дей эдилер.

Инджиль – бакъ. Къуванчлы Хабер.

Инсан Огълу – еудий тилинде бу ибаренинъ биринджи манасы «адам» эди. Даниял пейгъамбер шойле келеджек Падишагъа дей эди. Онынъ айткъанына коре, Алла бу Падишагъа бутюн халкълар устюнде укюм береджек (Дан 7.13-14). Иса бойле ибаренен сыкъ-сыкъ Озюни адландыра эди.

Инсафлыкъ – Алла инсафлыдыр, демек, Онынъ бутюн арекетлери акъикъаткъа ве адалетке эсаслана. Мукъаддес Китапкъа коре, Алла адамнынъ гуналарыны багъышласа, адам инсафлы ола. Адам Алланынъ истегенини беджерип, озь арекетлеринен инсафлыкъкъа ынтылмакъ керек.

Ирод – падишаларнынъ сюлялеси. Бу сюляле биринджи падиша Буюк Ироднынъ адынен адлана эди. Буюк Ирод – еудийлернинъ падишасы, м. э. 37-4 с. къадар бутюн Фелестин топрагъында акимлик япты. О, Исанынъ догъгъаны акъкъында эшитип, Вифлеемде янъы догъгъан балаларны ольдюрмеге эмир этти. Ирод Антипа – Буюк Ироднынъ огълу, м. э. 4 с. – м. с. 39 с. къадар Галилеяда акимлик япты. Ягъя оны къанунсыз эвленгенинде къабаатлагъаны ичюн, Ирод Антипа Ягъяны якъалап джезаламагъа эмир этти. Бундан гъайры, Ирод Антипа Исанен судда корюшти. Ирод Агриппа I – Буюк Ироднынъ торуны ве Ирод Антипа къардашынынъ огълу, м. с. 39-44 с. къадар Фелестинде акимлик япты. О, месихчилерни мераметсиз джезалап башлады. Онынъ эмиринен эльчи Якъуп ольдюрильди ве эльчи Пётр зиндангъа атылды. Фаалиет китабы Ирод Агриппанынъ олюмини бойле тасвирлей: путперест хызметчилери оны алла ерине корип, шерефлеп башладылар, ве о, шу шерефлерни къабул этти. Шу вакъыт Алланынъ мелеги Иродны азаплы хасталыкънен урды, ве Ирод шу хасталыкътан кечинди. Ирод Агриппа II – Ирод Агриппа I огълу. Эльчи Павел денъиз янындаки Кайсарея шеэринде онынъ алдында чыкъышта булунды. Ирод Агриппа II м. с. 44-70 с. къадар Фелестиннинъ бир къач виляетинде акимлик япты. Сонъ о, Римге кочип, анда м. с. 100 с. къадар яшады.

Иса – (къ. еуд. Ешу, Ешуа; Ехошуа адынынъ къыскъартылгъан шекили) еудий адларындан бири. Онынъ манасы – «РАББИ къуртара».

Исраиль – бакъ. Якъуп.

Керувлар – мелеклернинъ хусусий бир чешити. Мукъаддес Китапта керувлар Аллагъа якъын ве Онынъ тахты янында хызмет эткен неснелерни киби тасвирленелер. Онынъ ичюн Мескенде ве Сарайда керувларнынъ ресимлери бар эди.

Кинаели икяе – кенълешкен къыяславдыр, о, эр вакъыт тапмаджа, тасавур этюв усуллары къулланыла. Еудийлернинъ адетинде тек акъыл огреткен къыскъа икяе дегиль де, аталар сёзлери, айтымлар, тапмаджалар, къанатлы сёзлер, икметли сёзлер, аллегорияларгъа да «кинаели икяе» дей эдилер. Кинаели икяени анъламакъ ичюн башыны чалыштырмакъ керек. Кинаели икяелер Шаркъта кенъ даркъалгъан эди. Оларны уйдургъан ве анълагъан адамларгъа «икметли» дей эдилер.

Кок Падишалыгъы – бакъ. Алланынъ Падишалыгъы.

Корюшюв Чадыры – бакъ. Мескен.

Къадимий арамий тили – къадимий еудий тилине ве аз дереджеде арап тилине сойдаш тили. Бу тильде Даниял ве Узеир китабынынъ бир къач бабы язылды. Фелестинде, Иса Месихнинъ яшагъан вакъытта, бу еудийлернинъ лакъырды тили эди.

Къадимий еудий тили – бу тильде деерлик бутюн Эски Васиет язылгъан. Янъы Васиет язылгъан заманында, Фелестин сакинлери онъа сойдаш олгъан арамий тильде лаф эте эдилер, башкъа халкъ векиллеринен исе сыкъ-сыкъ къадий юнан тилинде къонуша эдилер.

Къадимий юнан тили – Эскендер Зулькарнайннынъ запт этмелеринден сонъ, юнан тили шаркъий Акъ денъиз ялысында халкъара тиль олды. Янъы Васиет, чокъча адам окъуп олсун деп, юнан тилинде язылды.

Къандиль – Мескеннинъ ве сонъундан Сарайнынъ ичини ярыкълатмакъ ичюн къулланылгъан еди ягълы чыракълы лампа (бакъ. Чыкъ 25).

Къандиль

Къанун (Мусанынъ Къануны, Теврат) – Муса пейгъамбер вастасынен Исраиль халкъына берильген Алланынъ Къануны. Мукъаддес Китапнынъ биринджи беш китабына (Тевраткъа) да «Къанун» дейлер, чюнки анда эм къанун, эм онынъ берильген тарихы бардыр. Къанун исраиллилерге тафсилятлы огютлер бере, оларнынъ диний ве ичтимаий яшайышыны бельгилей, яхшылыкъ ве адалет къаиделери тайинлей эди. Къанунда адамларгъа Алланынъ ирадеси ачыла. Амма озю озюнден Къанун оны бозгъан адамларны гуна джезасындан къорчалап оламай. Онынъ ичюн Янъы Васиетте Къанун хайыргъа къаршы къоюла.

Къанун оджалары – Мукъаддес Языны ве биринджиден Мусанынъ Къануныны теренден огренип анълаткъан адамлар. Олар Къанунны язып ала, огрене, анълата, къуллана ве адамларгъа огрете эдилер. Бойле адамларны еудий джемиетинде буюк урьмет эте эдилер.

Къокъулы шейлер. Алоэ – осюмлик, онынъ япракъларындан къыйметли къокъулы ягъ япа эдилер. Дефн этмезден эвель олю сарылгъан басмагъа бу къокъулы ягъны синъдире эдилер. Либан – экзотик осюмликнинъ къурутылгъан сакъызы. Оны якъкъанда къокъулы тютюн чыкъа эди. Либан тютетюви башта Чадырда, сонъ Ерусалим Сарайында бахшыш кетирювнинъ бир чешити эди. Мюр – паалы къокъулы ягъ, дженюбий тереклернинъ сакъызындан азырлана. Оны тиббиетте азапларны эксильтмек ве олюни дефн эткенде ягъламакъ ичюн къуллана эдилер.

Къуванчлы Хабер – (къ. юн. эвангелион) Эски Васиетте анъылгъан, Иса Месихнинъ ер юзюне кельгенинен илян этильген хабер. Онынъ манасы шунда ки, Алла адамларны севгени ичюн, Озь Огълуны ерге ёллады, Онынъ хачта ольгени ве тирильгенинен бутюн адамларгъа гуналардан ве эбедий олюмден къуртулыш ёлу ачылды. Бу хабер месихчилер иманынынъ эсасы олды. «Эвангелион» сёзюнен «Инджиль» сёзюнинъ пейда олувы да багълы. Кечче бу сёзнен Иса Месих акъкъында икяе эткен дёрт китапны адландырып башладылар.

Къурбан ери – бир тёпелик, онынъ устюнде къурбан чалынгъан айванларнынъ бутюнини я да бир къысмыны якъа эдилер. Къурбан ери эксериетнен ташларнен япыла эди, амма Корюшюв Чадырында еринден авуштырмагъа мумкюн олгъан, тахтадан япылып маденнен къаплангъан сою бар эди. Ондан гъайры, къокъулы отларны якъмакъ ичюн, маденден япылгъан кучюк къурбан ерлери де бар эди.

Къурбан ери

Къурбан чалув ве бахшыш кетирюв – Мусанынъ къануны боюнджа еудийлер Аллагъа къурбан кетире эдилер. Айванны сойып, оны бутюнлей я да къысмен къурбан ерине къойып якъа эдилер. Эгер эт къалса, оны адамлар озьлери ашай эдилер. Мусанынъ заманындан башлап, Алла къурбанлар тек бир ерде кетирильгенини талап этти: башта Корюшюв Чадырында, сонъ Алланынъ Сарайында. Къурбан чалмагъа тек руханийлернинъ акъкъы бар эди. Айванлардан гъайры, бахшыш оларакъ отьмек, шарап, зейтюн ягъы, берекетнинъ биринджи мейваларыны кетире эдилер. Къурбанларнынъ ве бахшышларнынъ бир къач чешити бар эди: япылгъан гуна ичюн къурбан, Алланынъ яхшылыкълары ичюн бахшыш, берильген адакъ ичюн къурбан, озь истегинен кетирильген къурбан я да бахшыш. Бойле къурбанлар ве бахшышлар Алланен бирликте адамнынъ ашагъан ашы киби эди. Исраиллилер Аллагъа кетирген къурбанлар ве бахшышларнынъ бир къысмы руханийлерге ве левийлилерге бериле эди. Янъы Васиетке коре, Месихнинъ хач устюндеки олюми – бутюн инсаниетнинъ гуналары ичюн кетирильген къурбандыр.

Къуртарыджы – бакъ. Къуртулыш.

Къуртулыш – Мукъаддес Китапта бу сёз Алла адамгъа я да бутюн халкъкъа япкъан ярдымыны, оларны телюке ве душманлардан къуртаргъаныны анълата. Амма баш манада къуртулыш – иманлыларнынъ бутюн гуналарындан къуртулышы, Алланен мунасебетте булунув ве эбедий омюрдир. Янъы Васиетке коре, адамларгъа бу имкянны Иса Месихнинъ хач устюнде ольгени ве тирильгени бере, ве эр бир адам Месихке иман этип къуртулыш ала. Эски Васиетте Исраиль халкъыны Мысыр эсиринден къуртаргъан Аллагъа «Къуртарыджы» дей эдилер. Месихчилер бу адны Иса Месихке де берелер, чюнки О, Озюнинъ къурбанлыкъ олюминен Онъа иман эткенлерни гуна ве олюм укюмдарлыгъындан къуртарды.

Лепра хасталыгъы – бакъ. Тери хасталыгъы.

Либан – бакъ. Къокъулы шейлер.

Маясыз Пишкен Пите Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Мелеклер – Аллагъа хызмет эткен рухлар. Олар адамларгъа Алланынъ эмирлерини бильдирелер ве ярдым этелер. Мукъаддес Китапта базы энъ белли мелеклернинъ адлары бар – Микъаиль, Джебраиль. Бир заманларда мелеклернинъ бир къысмы Аллагъа къаршы чыкътылар ве Иблиснинъ тарафыны алып, Аллагъа ибадет этмектен вазгечтилер. Ойле мелеклерге «тюшкен мелеклер» деп айталар.

Мелкиседек – Салим шеэрининъ падишасы ве руханийи. Ибраим онъа арбий гъаниметнинъ он пайындан бир пайыны берген сонъ, Мелкиседек оны багъышлады (Баш 14.17-20). Еудийлерге мектюпте Мелкиседекнинъ руханийлиги Месихнинъ руханийлигине тенъ къоюла (Еуд 5.6).

Месих – (къ. еуд. Машиах; къ. юн. Христос) сёзю-сёзюне «ягънен сюртюльген» манасыны анълата. Къадимий Исраильде Алла Озь хызметине сайлагъан руханийлер, пейгъамберлер ве падишалар зейтюн ягъынен сюртюле эдилер. Пейгъамберлернинъ ярдымынен еудийлерге айткъанына коре, Алла дюньягъа Месихни ёлламагъа сёз берди. О, Исраиль халкъыны къуртарып, дюньянынъ халкъларына эбедиен падишалыкъ этеджек эди. Исанынъ вакътында еудийлер кергинликнен Къуртарыджынынъ келеджегини беклей эдилер. Оларнынъ умют эткенине коре, О, оларны эджнебий баскъынджылар – римлилерден азат этип, Исраильнинъ эвельки шуретини тиклейджек эди. Амма дюньягъа кельген Къуртарыджы – Иса Месих – даа чокъ шей япты. О, бутюн инсаниетни гуна къуллугъындан ве олюмден къуртарды. Онынъ ярдымынен Алла адамларгъа янъы эбедий васиетни берди.

Месихнинъ душманы – (къ. юн. антихристос) яманлыкъ озю олгъан шахыс. О, дюньягъа Месихнен дженк этмек ичюн келеджек, амма сонъунда Месих оны енъеджек. Юхан Месих акъкъында ялан айткъанларгъа ве шунынънен Къуванчлы Хаберге къаршы чыкъкъанларгъа да «Месихнинъ душманлары» дей. Иса сонъки вакъытларда пейда оладжакъ «ялан месихлер» (къ. юн. текликте псевдохристос) акъкъында эвельден хабер бере.

Месихчи – Иса Месихнинъ тарафдары, Оны озь Къуртарыджысы киби къабул эткен ве Онынъ огретювине коре яшамагъа тырышкъан адам.

Мескен (Корюшюв Чадыры) – ерини денъиштирмеге мумкюн олгъан буюк Мукъаддес Чадыр. Алланынъ эмирине бойсунып, исраиллилер оны ясап, сахрада юрген вакътында озьлеринен ташый эдилер. Чадырда Васиет Сандыгъы сакълана эди. Исраиллилернинъ ордусында бу ер Алланынъ Эви сайыла эди. Чадыр огюнде еудийлер Аллагъа ибадет эте ве къурбан чала эдилер. Сулейман Ерусалимде Алланынъ Сарайыны къургъан сонъ, Мукъаддес Чадыр анда кочьти.

Мескен (Корюшюв Чадыры)

Мукъаддес (азиз) – бу сёз биринджиден Алланы анълата. Алла ичюн айырылгъан эр шей де мукъаддестир, булар: Алланынъ Сарайы, Аллагъа хызмет этмек ичюн къулланылгъан шейлер ве Онъа ибадет эткен адамлар (Тевратта – Исраиль халкъы, Инджильде – иманлылар топлашувы). Инджильде бутюн месихчилер озьлерининъ дегиль, лякин Мукъаддес Алланынъки олгъанлары ичюн, «азизлер» деп адландырдылар. Ондан гъайры, бу сёз шахсий ве рухий темизликни косьтермек мумкюн.

Мукъаддес Рух – Алланынъ Руху. Онъа эм Бабасына, эм Огълуна Алланынъ бутюн хусусиетлери менсюптир. Инджиль китабына коре, Иса Месихке иман эткен адамлар Мукъаддес Рухны къабул этелер. О, оларны огрете ве кучь бере.

Мысыр – Египет, Фелестинден дженюбий гъарп тарафында ерлешкен мемлекет. Къадимий еудийлер анда 400 йыл яшадылар. Мысырлыларнынъ зулумы чокълашкъанда, Рабби еудийлерни андан азатлыкъкъа алып чыкъты.

Мюр – бакъ. Къокъулы шейлер.

Нух – къадимий заманда Алла бозукъ инсаниетни ёкъ этмеге истеди. Тек бир инсафлы олгъан Нухны ве онынъ къорантасыны къалдырмагъа разы олды. Нух, Алланынъ эмирини алып, буюк бир сандыкъ къурды да, бутюн къорантасыны анда алды. Олар сандыкъкъа киргенинен, бутюн дюньяда сув ташкъыны башланды. Бу ташкъындан тек Нухнынъ къорантасы къуртулды. Сонъ олардан янъы инсаниет догъды (бакъ. Баш 6–9).

Одев (одеме) – пара тёлеп, бир адамнынъ я да бутюн халкънынъ къуллукътан я да эсирден азат этилюви. Иса Месихнинъ къурбан оларакъ берильген джаны Онъа иман эткенлерни гуна ве эбедий олюмнинъ къуветинден къуртаргъан одев олды.

Одеме Куню – бакъ. Байрамлар.

Олюлернинъ дюньясы (къ. еуд. Шеол; къ. юн. Гадес) – Тевратта язылгъанына коре, адам ольген сонъ олюлернинъ дюньясына тюше. Олюлер дюньясыны косьтермек ичюн даа бир сёз къулланыла эди – джеэннем. Инджильде джеэннем олюлер гуналары ичюн джезагъа огъратылгъан ер, деп сайыла. Келип чыкъышынен бу сёз Ерусалим янында олгъан Хинном вадийинен (къ. еуд. Ге-Хинном) багълы. Шу ерде эр вакъыт чёплюк ве къалымты якъа эдилер. Шунынъ ичюн джеэннем сёзюнинъ манасы гуналыларнынъ олюминден сонъ азап чекеджек ерини анълата.

Он пайда бир пай – берекетнинъ он пайда бир пайы. Исраиллилер оны руханийлерге Раббиге бахшыш оларакъ бермек керек эдилер. Бу пай Сарайнынъ кечинмесине, руханийлернинъ тамакъларына ве озьлери озьлерини бакъып оламагъан адамларгъа ярдым оларакъ масраф этиле эди.

Пейгъамбер – Алланынъ ирадесини илян этмек ичюн, Рабби сайлагъан адам. Мукъаддес Рухнынъ тесиринде лаф эткен пейгъамберлер келеджекте оладжакъ вакъиаларны ачмакътан гъайры, огретиджи ве къабаатлайыджы олып, адамларны тёвбе этмеге ве Аллагъа чевирильмеге чагъыра эдилер. Пейгъамберлер, Месих даа догъмаздан эвель, Онынъ келеджеги акъкъында айта эдилер. Эски Васиетте чокъ пейгъамберлер акъкъында тариф этиле ве оларнынъ пейгъамберликлери косьтериле; Эски Васиетнинъ чокъусы китаплары оларнынъ адынен адлангъан. Пейгъамберлер Янъы Васиетте де анъыла – бу, Мукъаддес Рухнынъ кучюнен лаф эткен ве Алла оларгъа ачкъаныны башкъаларына огреткен иманлылар.

Песах – бакъ. Байрамлар.

Понтий Пилат – римли аким, Иса джезалангъан вакъытта Еудиенинъ акими (м. с. 26-36 с.). Онынъ разылыгъыны алмайып, адамны джезаламагъа олмай эди. Тек Понтий Пилат олюм джезасыны тасдыкълай эди. Еудий башлыкъларынен яхшы мунасебетте олмаса да, исьян котермесинлер деп, эксериетнен оларнынъ талапларыны беджере эди.

Пут – халкълар табынгъан, бирде-бир аллагъа ошагъан эйкель я да даа башкъа бир шей.

Раатлыкъ куню – (къ. еуд. шаббат) джумаэртеси, исраиллилернинъ мукъаддес куню. Шу кунни олар бир тюрлю иш япмайып, Аллагъа багъышламакъ керек эдилер. Инджиль заманында раатлыкъ куню шеэр диварындан бир километрден зияде узакълыгъына кетмек ясакъ этиле эди. Единджи йыл да хусусий олып, шу йылы топракъ ишленильмейджек эди. Еди кере еди йыл кечкен сонъ, эллинджи йыл Юбилей йылы деп илян этиле эди. Шу йылы борджлар багъышлана эди, топракъ исе эвельки сабыларгъа къайтарыла эди.

Равви (Раввуни) – къ. еуд. сёзю-сёзюне «меним улу». Бойле сёзнен урьметли адамларгъа, эксериетнен оджаларгъа дей эдилер.

Рим – Янъы Васиетте тасвир олунгъан вакъыткъа къадар Рим шеэри Акъ денъиз этрафындаки чокъ мемлекетлерни, шу джумледен Фелестин топракъларыны да бойсундырды ве буюк империянынъ пайтахты олды. Фелестин топрагъында, башкъа ерлерде киби, римлилер озь ордусыны къалдырып, эр бир къаршылыкъны таш юрекнен ёкъ эте эдилер. Бунынънен берабер, буюк империягъа менсюплик, икътисадият ве тюрлю къысымлар арасында фикир денъишювге ёл ача эди. Рим империясынынъ гражданларына (оларнынъ бири эльчи Павел де олды) бутюн империяда айры акъ-укъукъ бериле эди. Меселя, судда олар императорнынъ укюмини талап этип ола эдилер.

Руханийлер – Мескенде ве сонъунда Ерусалимнинъ Сарайында къурбанлар ве бахшышлар ичюн джевапкяр олгъан, Аллагъа хызмет эткен адамлар. Тек Харуннынъ эвлятлары руханий олмакъ мумкюн эдилер. Руханийлер он эки болюкке айырылып, невбетнен хызмет эте эдилер. Олар Къанунда къайд этильген махсус урбаны кие эдилер. Бу урбанынъ эсас къысмы эфод эди. Онынъ огдеки ве арттаки къысмы бар эди. Бу къысымлар бир-бирине четлеринен къайышларнен пекитиле эди. Руханийлернинъ башында баш руханий олды; о, Алланынъ огюнде Исраиль халкъынынъ векили эди. Онынъ урбасы бунынъ темсили эди, хусусан устюнде он эки дегерли ташы олгъан оглюгидир. Шу ташлар устюнде он эки Исраиль къабилесининъ адлары язылгъан эди.

Руханийлер

эфод

Саддукийлер – Янъы Васиет девринде еудийлернинъ эки диний фыркъасындан бири эди. Юксек Шуранынъ чокъусы азалары, баш руханийлер ве оларгъа якъын адамлар саддукийлер эди. Башкъа, ферисе фыркъасына, бакъкъанда, олар тек Мукъаддес Языны таный ве агъзавий риваетлерге инанмай эдилер. Меселя, къыямет куню эписи олюлер тирилип, Алланынъ огюнде тураджакъларына инанмай эдилер.

Салым топлайыджы – Фелестинде Рим империясынынъ хазинесине берги топлагъан, ерли халкътан олгъан бир мемур. Олар Рим акимиетине хызмет эткенлери ичюн (бойле хызмет Къанунгъа къаршы эди), еудийлер бу мемурларны севмей эди, чюнки салым топлайыджылар халкътан арткъач акъча топлап, озьлерине къалдыра эдилер.

Самарие – Ерусалим шималинде, Галилеянынъ дженюбинде ерлешкен Фелестин виляети. Ассурие (Ашшур) укюмдарлыгъы заманында Исраильнинъ шималий къабилелеринден ве башкъа мемлекетлерден кочип кельген халкълар бу ерге сюргюн этильдилер. Мемлекетте къалгъан еудийлернинъ эвлятлары ве кочип кельген халкълар самариелилер олдылар. Еудийлер киби, самариелилер Мусанынъ Къануныны къабул эте, амма чокъ шейни башкъаджа анълай эдилер. Меселя, олар Аллагъа Ерусалимде дегиль, Геризим дагъында ибадет эте эдилер, анда оларнынъ баш ибадет ери бар эди. Еудийлер ве самариелилер бир-бирини имансыз сайып, къонушмай эдилер.

Саре – Ибраимнинъ апайы, Алла оны акъайынен берабер сайлады. Сайланмаздан эвель онынъ ады Сарей эди, сайлагъан сонъ Алла онъа Саре адыны берди. О, Аллагъа садыкъ олып ве Онынъ вадесини беклеп, акъайынен сеяат агъырлыкъларыны больди. Бутюн омюри баласыз олып, къартайгъан сонъ, Ибраимге Исхакъ огълуны догъурды.

Синагога – Языны окъумакъ, дува этмек ве диний адетлерни огренмек ичюн еудийлернинъ топлашувы, эм де бойле топлашувлар ичюн эв. Синагогада топлангъанда, адий иштиракчининъ биле Языдан парчаны окъумагъа ве окъугъан парчаны топлашувгъа анълатмагъа акъкъы бар эди. Сарайгъа бакъкъанда, синагогаларда къурбан чалынмай эди. Еудийлер яшагъан эр бир шеэрде ич олмадым бир синагога бар эди.

Синай – сахрадаки (земаневий Мысырда) дагънынъ ады. Шу дагънынъ устюнде Алла Мусагъа Он Эмирни багъышлады. Корюнгени киби, бу дагъ къадимий заманларда Хорев деп адлана эди, бугунь исе Джебель-Муса деп адлана.

Сион – Ерусалим шеэри ерлешкен байырнынъ ады. Шунынъ ичюн «Сион» дегенде, эксериетнен Ерусалим козьде тутула. Кочьме манада бу сёз Алланен бирликте инсафлылар яшагъан коктеки Ерусалим шеэрини козьде тута.

Сувгъа батырылып чыкъув – (къ. юн. баптисма) энъ муим диний мерасимлернинъ бири; диний джемиетке алынувны косьтере. Янъы Васиетте сувгъа батырылып чыкъувнынъ эки чешити косьтериле. Башта Ягъя, озьлерини Аллагъа багъышламакъ ве гуналарындан тёвбе этмеге истеген адамларны сувгъа батырып чыкъара эди. Иса Месихнинъ олюми ве тирилювинден сонъ сувгъа батырылып чыкъув даа терен мана ала: адам эвельки гуналы яшайышындан вазгечип, санки оле, амма Месихнен бирликте янъы омюрге тириле. Бойле сувгъа батырылып чыкъувдан сонъ адам Мукъаддес Рухны къабул эте. Кочьме манада Янъы Васиет Исанынъ «сувгъа батырылып чыкъувы»ны Онынъ азапларына къошулувны киби анълата, «Рухкъа батырылып чыкъув» акъкъында айткъанда, Мукъаддес Рухны къабул этювни козьде тута.

Сулейманнынъ Эйваны – Сарайнынъ шаркъ тарафындаки къапалы колонналы бина. Анда чокъ адам топлаша биле эди.

Теврат – бакъ. Къанун.

Теклиф пителери ичюн стол – башта Мескеннинъ, сонъунда Сарайнынъ ичинде тургъан стол. Руханийлер онынъ устюне даима Раббиге бахшыш оларакъ, он эки пите къоя эдилер.

Тери хасталыгъы (лепра хасталыгъы) – Мукъаддес Китапта адлангъан чешит тюрлю тери хасталыгъы. Бойле хасталыкъ адамны арамлай эди, ве о, бутюнлей тедавийленмегендже, башкъа адамлардан айры яшамакъ керек эди.

Тёвбе этюв – адам эвельки яшайышы гуналы ве Алла онен разы олмагъаныны анълап, Алладан, гуналары ичюн афу сорай, келеджекте гуна япмайып, Аллагъа хызмет этмеге сёз бере.

Фериселер – Янъы Васиет девринде еудийлернинъ эки диний фыркъасындан бири. Башкъа, саддукийлер фыркъасына, бакъкъанда, олар тек Мукъаддес Язынынъ дегиль де, чокъ ягъзавий риваетлернинъ талапларыны да дикъкъатнен беджермеге тырыша эдилер. Къыямет куню олюлер тирилип, Алланынъ огюнде тураджакъларына да инана эдилер. Олар элял темизликни беджерип, халкъ арасында буюк итибарнен файдалана, диний ве къатты къаиделеринен гъурурлана, диний къаиделерини къатты тутмагъан адамларны исе севмей эдилер.

Хайыр – Янъы Васиетнинъ эсас диний терминлеринден бири. Бу сёзнинъ манасы – Алладан адамгъа берильген хайырлы бахшыш. Алла оны бирде-бир ишлер ичюн дегиль де, Озь истегинен бере. Шунынъ ичюн хайыр Къанундан фаркъ эте. Къанун адалетликке коре Алланен адам арасында ве адамлар арасында олгъан мунасебетлерни тертипке къоя: эр бир адам озь акъкъыны ала. Энъ буюк хайыр – иманлыларгъа ачылгъан Алланен эбедий омюрдир.

Хач – Рим императорлыгъында Иса Месихнинъ вакътында энъ агъыр джинает япкъанларны хач устюне мыхлап, олюм джезасына огърата эдилер. Хачны, ерге сокъулгъан дирекке къалын бир тахта мыхлап, япа эдилер. Джезалангъанларны хачкъа мыхлап, я да багълап, чекишип ольмеге къалдыра эдилер. Бойле джеза энъ къоркъунчлы ве масхаралыкъ джезасы эди. Джинаетчи озь тахтасыны джезаланаджакъ ерине озю алып бара эди. О вакъытта «озь хачыны ташымакъ» ибареси пейда олды. Иса Месих хачкъа мыхлангъан сонъ, бу алет Иса берген къуртулыш ве омюрнинъ бельгиси олды.

Чалашлар Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Шейтан (Иблис, Беэльзебул) – Мукъаддес Китапта Алланынъ эсас душманына нисбетен бир къач сёз къулланыла. Къ. еуд. сатан сёзю (бундан «Шейтан» сёзю келип чыкъты) «душман» манасыны анълата. Къ. юн. диаболос (бельки, бу сёзден «Иблис» сёзю келип чыкъты) «алдатыджы, ийлекяр» манасыны ташый. Арам рухларнынъ башына нисбетен Беэльзебул ады да къулланыла. Шейтан ве онъа бойсунгъан рухлар адамларны алдата, оларгъа Аллагъа кельмеге кедер этелер, оларны эбедий олюмге кетирмеге тырышалар. Аллагъа къаршы чыкъкъан адамлар Шейтаннынъ тесирине огърайлар. Сырларнынъ ачылувы китабында, бир кунь ола, Шейтан бутюнлей енъиледжеги ве ёкъ этиледжеги акъкъында тариф этиле.

Эбедий омюр – Мукъаддес Китапкъа коре, бу дюньяда олюмсиз булунув дегиль де, Алланен бирликте янъы дюньядаки къасеветсиз омюрдир. Иманлылар ичюн оларнынъ Алланен бойле аралары артыкъ бу дюньяда башлана. Амма керчек эбедий омюр тек ердеки омюрлери биткен сонъ башлана.

Эзов оту – еудийлернинъ диний мерасимлеринде къулланылгъан от. Руханийлер эзов отунынъ япрагъы я да пытагъыны шингенликке (меселя, къурбаннынъ къанына) батырып, адамгъа я да бир шейге септирип, оны элялладылар ве азиз эттилер.

Эльчи – къ. юн. апостолос «бирде-бир вазифенен ёлланылгъан адам, хаберджи» манасыны анълата. Инджильде бу, Иса Месих сайлап Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн, ёллагъан адамдыр. Эльчи унваны адам ичюн буюк месулиет эди: Месих коктеки Падиша олгъаны киби, эльчи – Онынъ ер юзюнде олгъан векилидир. Биринджи эльчилер Исанынъ энъ якъын шегиртлери эди. Олар эр вакъыт Онынъ янында эдилер. Месих олип, тирильген сонъ, айны хызметке чагъырылгъан Павел де озюне «эльчи» деди. Къуванчлы Хаберни даркъаткъан башкъа адамларны да, меселя, Барнабаны, ойле адландырмакъ мумкюн эдилер.

Элял – Мусанынъ Къанунына коре, исраиллилер дикъкъатнен арамны элялдан айырмакъ керек эдилер. Базы айван, къуш, балыкълар ве чешит шейлер ве ашлар арам сайыла эди. Базы алларда адамлар да арам сайылды. Меселя, лепра хасталыгъынен хаста олгъан, олюге тийген адам, я да къан акъувнен чекишкен я да якъынларда бала тапкъан къадын арам ола эдилер. Арам олгъан адамларгъа диний мерасимлерде иштирак этмеге ве элял шейлерге тиймеге мумкюн олмай эди. Арамлыкънынъ себеби ёкъ этильген сонъ, элял олмакъ ичюн, адам белли мерасимлерни кутьмеге ве темизленмеге керек эди.

Эски Васиет – бакъ. Васиет.

Эфод – бакъ. Руханийлер.

Юбилей йылы – бакъ. Раатлыкъ куню.

Юксек Шура – (къ. юн. Синедрион; къ. еуд. Санхедрин) руханийлер, къанунджылар ве башкъа урьметли адамларнынъ топлумына Юксек Шура дей эдилер. Онынъ эркянына етмиш адам кире эди. Юксек Шурада тек диний дегиль, башкъа меселелер де чезиле эди; бу шура еудий халкъыны римлилер огюнде такъдим этип, юксек укюм вазифесини де беджере эди. Янъы Васиет вакътында шуранынъ муим къарарларыны Рим акимиети тасдыкълай эди.

Ягълав – бир диний мерасим. Адамнынъ башына ягъ якъылып я да силинип, адамны Алла сайлап бир муим хызметке чагъыргъаныны косьтере эди. Бундан сонъ адам падиша, руханий, базы вакъытта пейгъамбер олып, онъа берильген вазифелерни беджермеге башлай эди. Кочьме манада «ягълав» сёзю бир адам Алланынъ хызметине сайлангъаныны ве багъышлангъаныны анълата.

Язы (Язылар) – Янъы Васиетте Эски Васиетке «Язы» я да «Язылар» дей эдилер. Янъы Васиет язылгъан сонъ, Оны да Языгъа кирсеттилер.

Якъуп – Исхакъ ве Рефикъанынъ эки огъулларындан бири. Якъуп озь эгиз агъасы Исавдан сонъ догъгъанына бакъмадан, Алла оны сайлап, биринджи огъул акъкъыны берди. Якъупнынъ он эки огълундан еудий халкъынынъ он эки къабилеси пейда олды. Алла онъа Исраиль адыны берди. Сонъ онынъ бутюн огъулларына – еудий халкъына «Исраиль» дей башладылар. Якъуп адыны башкъа адамлар да, меселя, эльчилерден экиси ташыдылар.

Якъын адам – сёзю-сёзюне «янында олгъан бирев». Тевратта айны койнинъ сакини, джемиетнинъ азасы, къабиледештир. Оларгъа нисбетен белли къаиделерни кутьмек керек эди. Янъы Васиетте Иса «якъын» сёзюнинъ манасыны кенълештирди ве таныш олмагъан адам биле якъын олмакъ мумкюнлигини косьтерди.

Янъы Васиет – бакъ. Васиет.

Теврат ве башкъа тарихий китапларда къулланылгъан ольчюлер

Къадимий заманларда чешит халкъларда узунлыкъ, агъырлыкъ ве шингенлик ольчемек ичюн тюрлю системалар къулланыла эдилер. Бугуньки куньге базы ольчюлер меселесинде алимлер аля даа екяне бир фикирге кельмедилер.

Метиннинъ къолай къабул этильмеси ичюн, бу терджимеде биз ольчюнинъ земаневий метрик системасыны къулландыкъ. Эгер къадимий метинде ольчюлер къарарнен берильсе, биз оларны земаневий эквивалентине якъынлаштырдыкъ. Бунен берабер сноскаларда къадимий метиндеки ольчюлерни де бердик.

Узунлыкъ ольчюлери

Аммах (Баш 6.15) – тирсектен башлап орта пармакънынъ уджунадже олгъан узунлыкъ, къарарнен 45-50 сантиметр. (Бир аммах – бир тирсек узунлыгъы, я да ярым метр.)

Зерет (Чыкъ 28.16) – керильген къолнынъ баш пармагъынынъ уджундан чинатий пармакънынъ уджунадже олгъан узунлыкъ, къарарнен 23-25 сантиметр. (Бир зерет – бир къарыш, я да метрнинъ дёртте бири, я да черик метр.)

Тофах (Ехез 40.5) – авуч кенълиги, къарарнен 7,5-9 сантиметр.

Эцба (Йрм 52.21) – баш пармакънынъ кенълиги, къарарнен 2 сантиметр.

1 аммах = 2 зерет = 6 тофах = 24 эцба

Сепильген шейлернинъ ольчюлери

Хомер (Лев 27.16) – бесе-белли, бу сёзнинъ башлангъыч манасы – бир эшекнинъ юкю; къарарнен 220 литрге тенъ кельген ольчю. (Бир хомер – беш чувал.)

Летек (Хош 3.2) – бесе-белли, хомернинъ ярысы; къарарнен 110 литрге тенъ кельген ольчю. (Бир летек – эки бучукъ чувал.)

Эфа (Чыкъ 16.36) – Тевраттаки сепильген шейлернинъ эсас ольчюси, къарарнен 20-22 литрге тенъ кельген ольчю. (Бир эфа – бир буюк къопкъа, я да ярым чувал.)

Сеа (Баш 18.6) – эфанынъ учьте бир къысмы, къарарнен 7 литрге тенъ кельген ольчю. (Бир сеа – бир буюк савут.)

Омер (Чыкъ 16.16, 36) – эфанынъ онда бир пайы, эки литрге тенъ кельген ольчю. (Бир омер – бир чанакъ.)

Къав (4 Пад 6.25) – къарарнен, эфанынъ йигирмиде бир пайы, бир литрге якъын кельген ольчю. (Бир къав – ярым чанакъ.)

1 хомер = 2 летек = 10 эфа = 30 сеа = 100 омер = 200 къав

Шингенлик ольчюлери

Кор (3 Пад 4.22) – эм шинген, эм сепильген шейлернинъ ольчюси. Бир кор, къарарнен, бир хомерге (200-220 литрге) тенъ келе эди. (Бир кор – беш чувал, я да беш чапчакъ.)

Бат (3 Пад 7.26) – Тевраттаки шинген шейлернинъ эсас ольчюси. Ехезкель китабында 45.11 бат эфагъа тенъ келе. Бу ольчю, къарарнен, 20-22 литрге якъын эди. (Бир бат – бир буюк къопкъа.)

Хин (Чыкъ 29.40) – бесе-белли, батнынъ алтыда бир пайы, я да 3,7 литр. (Бир хин – эки чанакъ.)

Лог (Лев 14.10) – хиннинъ он экиде бир пайы, къарарнен 300 мл этрафында шинген шейлернинъ уфакъ ольчюси. (Бир лог – бир кучюк бардачыкъ.)

1 хомер = 1 кор = 10 эфа = 10 бат = 60 хин = 720 лог

Агъырлыкъ ольчюлери

Къадимий заманларда пара ёкъ эди, эсаплашкъанда исе ольчюге коре я алтын, я даа эксериетнен кумюш тёлей эдилер. Окъумагъа къолай олсун деп, буюк микъдарларны косьтермек ичюн, метрик системасынынъ эквивалентлерини къулланалар. Эсас кумюш акъчаны (шекельни) бельгилемек ичюн, терджимеде «кумюш» сёзю къулланыла. Сноскаларда къадимий метиннинъ догърудан-догъру сёзлери бериле.

Киккар (Чыкъ 38.25) ве шекель – Теврат заманларындаки Сурие ве Фелестинде олгъан эсас ольчюлер. Бир киккар – 30 килодан бираз зияде, бир шекель –10 граммдан бираз зияде эди. Чешит ерлерде там эквивалентлер бири-биринден фаркъ этмек мумкюн эди, шунынъ ичюн бир киккарда къач шекель олгъаныны догъру тайинлемек къыйындыр, умумий оларакъ 3 000 – 3 600. (Бир киккар – бир чувал; бир шекель – бир кумюш.)

Мане (3 Пад 10.17; Узеир 2.69) – орта бир ольчю, бесе-белли, Вавилондан келе, къарарнен 0,5-0,6 килограмм.

1 киккар = 60 мане = 3 000 шекель

Шекель гъает къыйметли мадделерни ольчегенде, даа да кучюк парчаларгъа болюне эди:

Бека (Баш 24.22) – ярым шекель.

Гера (Чыкъ 30.13) – шекельнинъ 1/20 къысмы.

1 шекель = 2 бека = 20 гера

Эски Васиет деври хронологиясы

Эски Васиет деври хронологиясы (м.э. 2300 – 1050 с.)

Эски Васиет деври хронологиясы (м.э. 1050 – 400 с.)

Ибраим ве агъа-къардашларынынъ эвлятлары

Ибраим ве агъа-къардашларынынъ эвлятлары

Теврат ве Зебур китапларында олгъан Иса Месих акъкъында базы пейгъамберликлер ве оларнынъ беджерилюви

Пейгъамберликлер | | Пейгъамберликлернинъ беджерилюви

Баш 18.18 Ибраимден улу ве кучьлю халкъ асыл оладжакътыр; Ибраим вастасынен ер юзюндеки бутюн халкълар эйилик тападжакълар.

Иса, Ибраимнинъ эвляды олып, бутюн халкъларгъа хайыр этеджек

Фаал 3.25 Сиз исе пейгъамберлернинъ эвлятларысынъыз ве Алла баба-деделеринъизге берген васиетнинъ мирасчыларысынъыз. Алла Ибраимге айткъанына коре, ер юзюндеки бутюн халкълар онынъ эвляды ичюн яхшылыкъ кореджеклер.

Микъа 5.2 Сен де, Вифлеем-Эфрата, Ехуданынъ баш шеэрлери арасында кичик олсанъ да, сенден Мен ичюн Исраильнинъ Башлыгъы чыкъаджакъ. Онынъ тамырлары заманларнынъ башындан, эбедийликтен келип чыкъа.

Исанынъ догъгъан ери

Мт 2.1 Иса Еудие виляетининъ Вифлеем шеэринде догъгъан сонъ, шаркътан Ерусалимге тылсымджы алимлер кельдилер. (Лк 2.4-7 бакъ.)

Еш 7.14 Мына, Рабби Озю сизге алямет береджек. Бакъынъыз, къыз юклю олып, огъул догъаджакъ, адыны Иммануэл къояджакълар.

Исанынъ къыздан догъулувы

Мт 1.18 Иса Месих бойле догъды: Онынъ анасы Мерьем Юсуфкъа нишанлы эди. Амма оларнынъ никяхларындан эвель Мерьемнинъ Мукъаддес Рухтан бала беклегени белли олды. (Лк 1.26-35 бакъ.)

Йрм 31.15 РАББИ бойле дей: – Рама шеэринде бир сес эшитиле, агълав ве аджджы къыямет! Балалары артындан Рахель агълай, тынчланмагъа истемей; онынъ балалары ёкъ энди!

Сабийлернинъ ольдюрилюви

Мт 2.16 Ирод исе, тылсымджы алимлер оны алдаткъанларыны корип, пек ачувланды ве, олардан билип алгъан вакъыткъа коре, Вифлеемде ве онынъ этрафында эки яшына етмеген эписи огълан балаларны ольдюрмек ичюн аскер ёллады. (Мт 2.18 бакъ.)

Еш 9.1-2 Кечкен заманда Зевулун ве Нафталий топрагъы ашаланды, амма келеджек заманда денъиз ёлу, Иорданнынъ башкъа тарафында яткъан мемлекет ве халкълар яшагъан Галилея шуретли оладжакъ. Къаранлыкъта юрген халкъ буюк ярыкъ корьди! Олюм топрагъында, олюм кольгесинде яшагъан адамлар ичюн ярыкъ парылдады.

Исанынъ Галилеядаки хызмети

Мт 4.12-16 Иса Ягъянынъ апске алынгъаныны эшитип, Галилеягъа къайтып кельди. Назарет шеэринден кетип, Зевулун ве Нафталий топракъларында, Галилея голю янындаки Къафарнаум шеэринде ерлешти. Бойледже, Ешая пейгъамбернинъ сёзю эда олунды: Эй, Зевулун топрагъы ве Нафталий топрагъы, голь ёлунда, Иордан аркъасы! Чокъ миллетнинъ юрту Галилея! Къаранлыкъта яшагъан халкъ буюк ярыкъ корьди! Олюм топрагъында, олюм саесинде яшагъан адамлар ичюн ярыкъ парылдады.

Текр 18.15 Алланъ олгъан РАББИ сизинъ аранъыздан, агъа-къардашларынъыздан, сизге манъа ошагъан бир Пейгъамберни асыл этеджек. Оны динъленъиз.

Бекленильген Пейгъамбер

Юх 6.14 Адамлар, Иса косьтерген бельгини корип: – Керчектен де, бу – дюньягъа келеяткъан Пейгъамбердир, – дедилер.

Еш 53.3 Адамлар Оны ашалады, Ондан башыны чевирди. Азап чеккен, чокъ хасталыкъ корьген акъай эди. Бизлер Ондан бетимизни чевире эдик, адамлар Оны ашалады, ве биз Оны адам ерине саймай эдик.

Иса еудийлернинъ тарафындан ред этильди

Юх 1.11 О, Озюнинъкилерине кельди, лякин Озюнинъкилери Оны къабул этмеди. (Юх 5.43; Лк 4.29; 17.25; 23.18 бакъ.)

Еш 11.2 Онынъ ичинде РАББИнинъ Руху олып, Онъа акъыл ве анълав, насиат, кучь ве бильги береджек ве Алладан къоркъмагъа огретеджек. (Збр 44.8; Збр 11.3-4 бакъ.)

Исанынъ икмети

Лк 2.52 Иса осе эди. Яшы арткъанынен, икмети де арта эди. Исагъа Алланынъ ве адамларнынъ хайыры да чокълаша эди. (Лк 4.18 бакъ.)

Зек 9.9 Эй, Сион къызы, чокъ къуван! Къуванчтан къычыр, эй, Ерусалим къызы! Мына, сенинъ падишанъ санъа келе! О, къабаатсыз. О, къуртарув бере. О, алчакъгонъюлли, эшек устюнде, эшек баласы устюнде отура! (Еш 62.11 бакъ.)

Исанынъ Ерусалимге тантаналы кириши

Юх 12.13-14 Пальма терегининъ пытакъларыны алып, Оны къаршыламагъа чыкътылар ве кучьлю сеслернен къычырып башладылар: – Аллагъа шукюр! Раббининъ Ады иле Келеяткъанны, Исраильнинъ Падишасыны шуретленъиз! Иса бир яш эшекни тапып, устюне минди. (Мт 21.1-11; Юх 12.12 бакъ.)

Збр 40.10 Мен ишангъан достум биле, отьмегимни ашап, манъа къаршы табаныны котерди.

Иса достунынъ тарафындан сатылды

Мк 14.10 Шу арада, Исаны сатмагъа истеп, он эки шегиртинден бириси Иуда Искариот баш руханийлернинъ алдына барды. (Мт 26.14; Мк 14.43-45 бакъ.)

Збр 26.12 Яланджы шаатлар манъа къаршы баш котерди, агъызларындан зулум чыкъа, лякин душманларымнынъ къолуна мени берме.

Исаны яланджы шаатлар къабаатладылар

Мт 26.59-61 Исагъа олюм джезасыны бермек ичюн, баш руханийлер ве бутюн Юксек Шура Онъа къаршы ялан шаатлыкъ къыдырсалар да, чокъ адам ялан шаатлыкъ этселер де, тапып оламадылар. Сонъунда эки шаат сёзге чыкъып, бойле дедилер: – Мына бу адам: «Мен Алланынъ Сарайыны йыкъып, учь куньде кене къурып олурым», – деди.

Еш 53.7 Оны эзиетледи, къыйнадылар, О исе агъзыны ачмады. Оны къой киби соймагъа айдап кетирдилер, къозу юнь къыркъкъан адамнынъ алдында индемейип тургъан киби, О да агъзыны ачмады.

Иса Онъа къаршы айтылгъан къабаатлавларгъа джевап бермеди

Мт 26.62-63 Биринджи баш руханий еринден турып, Исагъа: – Сен не ичюн джевап къайтармайсынъ? Оларнынъ Санъа къаршы шаатларына не айтаджанъ? – деди. Иса индемеди. (Мт 27.12-14 бакъ.)

Еш 50.6 Мени ургъанларгъа аркъамны, сакъалымны алгъанларгъа янакъларымны ачтым. Ашаламакътан ве тюкюриктен бетимни къапатмадым.

Исаны котеклеп, устюне тюкюрдилер

Мк 14.65 Базылары Онъа къаршы тюкюре башладылар. Онынъ бетини къапатып, башына урдылар ве: – Пейгъамберлигинъни косьтер! – деп къычырдылар. Сонъ хызметчилер де Оны урмагъа башладылар. (Мк 15.17; Юх 19.1-3; 18.22 бакъ.)

Збр 68.5 Себепсиз мени кореджек козьлери олмагъанлар башымдаки сачлардан да чокъ олды. Манасыз манъа къаршы чыкъкъанлар, меним душманларым кучьке кирди. Мен ич бир шей алмагъан олсам да, къайтарып бермеге меджбур этелер.

Исадан себепсиз нефретлендилер

Юх 15.24-25 Эгер Мен оларнынъ арасында башкъалары асыл япып оламагъан ишлерни япмагъан олсам, оларда гуна олмаз эди. Энди исе ишлеримни корип, Мени де, Бабамны да кореджек козю олмады. Лякин себепсиз Мени кореджек козьлери къалмагъаны акъкъында Къанунында язылгъан сёзлер беджерильмек керек.

Еш 53.4-5 «О хасталыкъларымызны Озюне алды, дертлеримизни Озь омузларына къойды». Бизлер исе, Оны Алла урды ве джезалады, деп тюшюндик. Амма О гуналарымыз ичюн яраланды, къабаатларымыз ичюн урулып къырылды. Бизде тынчлыкъ-аманлыкъ олсун деп, джеза Онынъ устюне тюшти, Онынъ яраларынен бизлер яхшы олдыкъ.

Иса Озюне башкъа адамларнынъ хасталыкъларыны алды

Мт 8.16-17 Акъшам устю Исанынъ алдына джин ургъан бир талай адамларны кетирдилер. Иса Озь сёзюнен арам рухларны къувып чыкъарды ве эписи хасталарны тедавийледи. Бойледже, Ешая пейгъамбер ярдымынен айтылгъан сёзлери беджерильди: «О хасталыкъларымызны Озюне алды, дертлеримизни Озь омузларына къойды».

Еш 53.12 Шунынъ ичюн буюклернинъ арасында Онъа бир пай береджегим, кучьлю адамларнен гъаниметни болюшеджек. О, джаныны олюмге берди, джинаетчилернен бир сайылды, устюне чокъ адамларнынъ гуналарыны алды, джинаетчилер ичюн ялварды.

Исаны гуналыларнен берабер хачкъа мыхладылар

Мт 27.38 Исанен даа эки айдутны – бирисини онъ тарафында, экинджисини сол тарафында хачкъа мыхлап къойдылар.

Збр 21.17 Мына, копеклер мени сарып алды; ачувлы сюрю этрафымны сарды, олар къолларымны ве аякъларымны тештилер.

Исанынъ къолларыны ве аякъларыны тештилер

Юх 20.27 Сонъ Томагъа бакъып: – Пармагъынъны мында къой, Меним къолларыма бакъ. Къолунъны узат да, оны багърыма къой. Энди имансыз олма, иманлы ол! – деди. (Юх 19.37; 20.25-26 бакъ.)

Збр 21.7-9 Лякин мен акъай дегиль, къуртым мен; адамлар мени масхара эте, халкъ исе менден игрене. Мени корьген эр кес мени мыскъыллай, башларыны саллап, менден нефретленип, лаф этелер: «О, РАББИге ишанды! РАББИ оны сакъласын! РАББИ ондан разы олса, оны къуртарсын!»

Исаны масхара этип, акъаретледилер

Мт 27.39-40 Кечип кетеяткъанлар башларыны саллап, Исагъа куфюр сёзлер айта эдилер: – Эй, Сен, Алланынъ Сарайыны йыкъкъан ве учь кунь ичинде къургъан адам! Озюнъни къуртарса! Эгер Сен Алланынъ Огълу олсанъ, хачтан тюшсе! (Мт 27.41-44; Мк 15.29-32 бакъ.)

Зек 12.10 Давутнынъ союна ве Ерусалимде яшагъанларгъа исе мерамет ве ярдым рухуны ёллайджагъым. Олар Онъа, озьлери тешип ольдюрген инсангъа бакъаджакълар ве Онынъ ичюн, бирден-бир ольген огълу артындан агълагъанлар киби, агълайджакъ, ольген биринджи догъгъан балагъа киби янаджакъ.

Исанынъ багърыны тештилер

Юх 19.34 Лякин аскерлерден бири Исанынъ багърыны мызракънен тешти. Шу дакъкъасы Онынъ багърындан къан ве сув акъып чыкъты.

Збр 21.19 Урбаларымны озьара болелер, кийимлерим ичюн джереп чекелер.

Аскерлер джереп чекип, Исанынъ урбаларыны пайлаштырдылар

Мк 15.24 Бундан сонъ Исаны хачкъа мыхлап астылар ве, джереп чекип, ким не аладжакъ деп, Онынъ урбаларыны пайлаштырдылар. (Юх 19.24 бакъ.)

Збр 33.21 Кемиклерининъ ич бириси сынмасын деп, О, оларнынъ эписини сакълар. | Исанынъ кемиклерини сындырмадылар | Юх 19.33 Исанынъ янына барып, Онынъ энди ольгенини корьдилер ве балдырларыны сындырмадылар.

Еш 53.9 Оны яман адамларнен мезаргъа къоймагъа ниетлендилер, лякин зенгиннинъ янында джыйылгъан эди. О ич бир яман шейни япмады, агъзындан ялан чыкъмады.

Исаны зенгин адамнынъ къабринде джыйдылар

Мт 27.57-60 Акъшам Ариматея шеэринден олгъан Юсуф адлы бир зенгин адам кельди. О да Исанынъ шегирти эди. Пилатнынъ огюне барып, Исанынъ беденини сорады. Пилат беденни онъа берильмесини буюрды. Юсуф джесетни алып, темиз кетен безге сарды ве озюнинъ къаяда оюлгъан янъы къабринде дефн этти. Къабирнинъ агъзыны балабан бир ташнен къапатып, кетти.

Збр 15.10 Сен олюлер дюньясында джанымны ташлап кетмезсинъ, Озь азизинъе мезарда чюрюмеге ёл бермезсинъ. (Мт 16.21 бакъ.)

Исанынъ тирилюви

Мт 28.9 Апансыздан оларнынъ къаршысына Исанынъ Озю чыкъып: – Мерабанъыз! – деди. Къадынлар Онынъ янына чапып бардылар ве аякъларыны къучакълап, теменна эттилер. (Лк 24.36-48 бакъ.)

Збр 67.19 Сен юксекликке котерильдинъ, эсирлерни эсирге алдынъ, инсанларнынъ ве исьянджыларнынъ бахшышларыны къабул эттинъ. РАББИ-Тааля анда яшасын!

Исанынъ кокке котерилюви

Лк 24.50-51 Иса шегиртлерини шеэрден тышарыгъа чыкъарып, Бетаниягъадже алып кельди. Анда эллерини котерип, оларгъа хайыр дувасыны окъуды. Дува окъугъанда, олардан узакълашып, кокке котерильди. (Фаал 1.9 бакъ.)

Хариталар

Хариталар

1. Хариталар
2. Къадимий Девир
3. Мысырдан Чыкъыш Ёлу
4. Фелестин Иса Месих Яшагъан Заманда
5. Ерусалим Иса Месих Яшагъан Заманда

6. Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих Яшагъан Заманда

7. Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни Даркъатмакъ Ичюн Япкъан Биринджи Сефери

8. Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни Даркъатмакъ Ичюн Япкъан Экинджи Сефери

9. Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни Даркъатмакъ Ичюн Япкъан Учюнджи Сефери

10. Эльчи Павелнинъ Римге Сефери

Хариталар

Къадимий девир

Мысырдан чыкъыш ёлу

Фелестин Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

Эльчи Павелнинъ Римге сефери

Къадимий девир

Къадимий девир

Мысырдан чыкъыш ёлу

Мысырдан чыкъыш ёлу

Фелестин Иса Месих яшагъан заманда

Фелестин Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

Эльчи Павелнинъ Римге сефери

Эльчи Павелнинъ Римге сефери

Table of Contents

Мукъаддес Китап

Теврат

- Левийлилер

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27

Алланынъ Адлары

Сёзлюк

Абдест
Ад
Азиз
Акъсакъал
Алланынъ Къозусы
Алланынъ Огълу
Алланынъ Падишалыгъы (Кок Падишалыгъы)
Алланынъ Сарайы
Алланынъ Шурети
Алоэ
Альфа ве Омега
Алямет
Аманлыкъ (селямет)
Амин
Арес-тёпе
Афталар Байрамы
Ахирет куню
Аштан-сувдан вазгечюв
Байрамлар
Баш руханий
Бельги (алямет)
Берекет Байрамы
Беэльзебул
Биринджи Махсул Байрамы
Вавилон
Васиет
Васиет Сандыгъы
Васиетнинъ таш левалары
Галилея
Давут
Давутнынъ Огълу
Денъиз хавузы
Дженнет
Джеэннем
Дин къардашлары
Еудие
Еудий
Еудийлер
Ёл (Раббининъ Ёлу, Алланынъ Ёлу)
Иблис
Ибраим
Иманлылар топлашувы
Император
Инджиль
Инсан Огълу
Инсафлыкъ
Ирод
Иса
Исраиль
Керувлар
Кинаели икяе
Кок Падишалыгъы
Корюшюв Чадыры
Къадимий арамий тили
Къадимий еудий тили
Къадимий юнан тили
Къандиль
Къанун (Мусанынъ Къануны, Теврат)
Къанун оджалары
Къокъулы шейлер. Алоэ
Къуванчлы Хабер
Къурбан ери
Къурбан чалув ве бахшыш кетирюв
Къуртарыджы
Къуртулыш
Лепра хасталыгъы
Либан
Маясыз Пишкен Пите Байрамы
Мелеклер
Мелкиседек
Месих
Месихнинъ душманы
Месихчи
Мескен (Корюшюв Чадыры)
Мукъаддес (азиз)
Мукъаддес Рух
Мысыр
Мюр
Нух
Одев (одеме)
Одеме Куню
Олюлернинъ дюньясы
Он пайда бир пай
Пейгъамбер
Песах
Понтий Пилат
Пут
Раатлыкъ куню
Равви (Раввуни)
Рим
Руханийлер
Саддукийлер
Салым топлайыджы
Самарие
Саре
Синагога
Синай
Сион
Сувгъа батырылып чыкъув
Сулейманнынъ Эйваны
Теврат
Теклиф пителери ичюн стол
Тери хасталыгъы (лепра хасталыгъы)
Тёвбе этюв
Фериселер
Хайыр
Хач
Чалашлар Байрамы
Шейтан (Иблис, Беэльзебул)
Эбедий омюр
Эзов оту
Эльчи
Элял
Эски Васиет
Эфод
Юбилей йылы
Юксек Шура
Ягълав
Язы (Язылар)
Якъуп
Якъын адам
Янъы Васиет
Узунлыкъ ольчюлери
Сепильген шейлернинъ ольчюлери
Шингенлик ольчюлери
Агъырлыкъ ольчюлери
Эски Васиет деври хронологиясы
Ибраим ве агъа-къардашларынынъ эвлятлары

Теврат ве Зебур китапларында олгъан Иса Месих акъкъында базы пейгъамберликлер ве оларнынъ беджерилюви

Хариталар

- Хариталар
- Къадимий девир
- Мысырдан чыкъыш ёлу
- Фелестин Иса Месих яшагъан заманда
- Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

- Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

- Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

- Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

- Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

- Эльчи Павелнинъ Римге сефери